निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

हिन्दी निरुक्त । ७ अर्थात्-सातवें पुरुष या पीढ़ीमे सापिण्ड्य पूरा हो जाता है, और 'हमारे कुलमे अमुक नामका पुरुष हुआ'- इस प्रकार जन्म और नामके परिज्ञान न रहनेसे समानका सम्बन्ध छूट जाता है ॥ २ ॥ (खण्ड ३) [ निरु० ] “न हि ग्रभायारणः सुशेवोऽन्योदर्यो मनसा मन्तवा उ । ऊधा चिदोकः पुनरित्स एत्यानो वाज्यभीषाले तु नव्यः ॥” [ ऋ० सं० ५, २, ६, ३ ] 'न हि' ग्रहीतव्यः 'अरणः' सुसुखतमोऽपि । 'अन्योदर्यो मनसाऽपि न मन्तव्यो-मम-अयम्-पुत्रः- इति । अथ 'सः' 'ओकः' 'पुनः' एव तद् 'एति' यतः आगतो भवति । 'ओकः' इति निवास नाम उच्यते । 'एतु' 'नो' 'वाजी' वेजनवान् अभिषह माणः सपत्नान् नवजातः स एव पुत्रः इति । अथ एतां दुहितृदायाद्ये उदाहरन्ति पुत्र- दायाद्ये-इत्येके ॥-॥ ३ ॥ अर्थ । [ सं० मन्त्रार्थः ] “सुशेवः” 'सुसुखतमः' परि- चारकः हितैषी अपि “अरणः” अपगतोदकसम्बन्धः पुत्रः “नहि ग्रभाय” 'नहि ग्रहीतव्यः' “अन्योदर्यो मनसा” 'अपि' “न” “मन्तवै ( उ )” 'मन्तव्यः'।