निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

३६ ३ अ० १ पा० ६ खं० । निर्गमनप्राया भवति । "तान्वः" आत्मजः पुत्रः । "रिक्थं" प्रारिचत् प्रादात् "चकार" एनां गर्भ- निधानीं 'सनितुः' हस्तग्राहस्य । "यदि मातरो जनयन्त वह्निम्" पुत्रम् अवह्निञ्च स्त्रियम् । अन्य- तरः सन्तानकर्त्ता भवति । पुमान् दायादः । अन्यतरोऽर्द्धयित्वा जामिः प्रदीयते परस्मै ॥६॥ इति तृतीयाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥३, १॥ अर्थः । मन्त्रार्थः । "तान्वः" आत्मजः पुत्रः "जामये" 'भगिन्यै' रिक्थं" भागं "न" "आरैक्" 'प्रारिचत्- प्रादात्' ददाति-इत्यर्थः । [तर्हि किं करोति ? "सनितुः" 'हस्तग्राहस्य' भर्तुः "गर्भं निधानम्" 'एनां गर्भनिधानीं' प्रसवसमर्थां "चकार" करोति पु- ष्णाति । "मातरः" "यदी" यत् पुत्रद्वयं वह्निम्" 'पुवंस्त्रियं च' तत्र "अन्यः 'अन्यतरः" पुमान् सन्तान कर्त्ता भवति, स एव दायादः । "सुकृतोः" एकेनापि प्रयत्नेन कृतयोः उत्पादितयोः "अन्यः" 'अन्यतरः' 'जामिः' भगिन्याख्यः "ऋन्धन्" 'अर्द्धयित्वा' वर्द्धयित्वा 'परस्मै प्रदीयते-इत्यर्थः ।