निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

४२ अ० २ पा० ३ ख० । समत्सु ( २२ ) । समर्ये ( २३ ) । समरणे ( २४ ) । सम्मोहे ( २५ ) । सन्निथे ( २६ ) । सङ्गुवे ( २७ ) । सङ्गे ( २८ ) । संपुजे ( २९ ) । संगथे ( ३० ) । संगमे ( ३१ ) । वधतूर्ये ( ३२ ) । पृत्से ( ३३ ) । चाणौ ( ३४ ) । शूरसातौ ( ३५ ) । वाजसातौ ( ३६ ) । समनौके ( ३७ ) । खले ( ३८ ) । खजे ( ३९ ) । पौंस्ये ( ४० ) । महाधने ( ४१ ) । वाजे ( ४२ ) । अज्म ( ४३ ) । सझ ( ४४ ) । संयत् ( ४५ ) । संवतः ( ४६ ) । इति षट्चत्वारिंशत् संग्रामना- मानि ॥ १७ ॥ [ निरु० ] “दशावनिभ्यो दशकक्ष्येभ्यो दशयोक्त्रेभ्यो दशयोजनेभ्यः । दशाभीशुभ्यो अर्चनाजरेभ्यो दशधुरो दशयुक्ता वहद्भ्यः ॥” [ ऋ० सं० ८, ४, ३०, २ ] ‘अवनयः’ अङ्गुलयो भवन्ति । अवन्ति कर्माणि । ‘कक्ष्याः’ प्रकाशयन्ति कर्माणि । ‘यो- क्त्राणि’ योजनानि-इति व्याख्यातम् । ‘अभीशवः’ अभ्यश्नुवते कर्माणि । “दशधुरो दशयुक्ता वहद्-