निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

[Header] हिन्दी निरुक्त ( ५४ ) ४ अ० २ पा० ७ ख०

बभ्रूयामेषु शोभेते ॥ ” [ऋ० सं० ३, ६, ३०, ७] (भा०) 'कनीनके' कन्यके । 'कन्या' कमनीया भवति । क्व-इयंनेतव्या'-इतिवा (कमनेन आनी- यते इतिवा) कनतेर्वा स्यात् कान्तिकर्मणः । 'क- न्ययोरधिष्ठानप्रवचनानि सप्तम्या एकवचनानि' इति शाकपूणिः । विद्धयो दारुपाद्योः । 'दारु' दृणाते- र्वा । द्रूणातेर्वा । तस्मादेव 'द्रु' । 'नवे' नवजाते । 'अर्भके' अवृद्धे । ते यथा तदधिष्ठानेषु शोभेते, एवं बभ्रूयामेषु शोभेते। बभ्रोः अश्वयोः संस्तवः। 'इदं च मे अदात्, इदंच मे अदात्'- इति ऋषिः प्रसंख्याय आह— “सुवास्त्वा अधि तुग्वनि”२० [ऋ० सं० ६, १, ३५, ७] (भा०) 'सुवास्तु' नदी । 'तुग्व' तीर्थं भवति । तूर्णं मेतत् आयन्ति । कुविन्नंसन्तेमरुतः पुनर्नः”२१ [ऋ० सं० ५, ४, २८, ५] (भा०) पुनर्नो नमन्ते मरुतः । 'नसन्त' (२२) इति उपरिष्टाद् (१२ अ०) व्या ख्यास्यामः । “ये ते मदा आहनसो विहायसस्ते-२३ भिरिन्द्रं चोदय दातवे मघम् ।” (ऋ० सं० ७, २, ३३, ५)