निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

हिन्दी निरुक्त ( ५६ ) ४ अ० २ पा० ८खं०

उच्यन्ते । शोधनादेव । 'नोधा' ऋषिर्भवति । नवनं
दधाति। स यथा कामान् आविष्कुरुते, एवम् उषाः
रूपाणि आविष्कुरुते । 'अद्मसत् (२४)' । 'अद्म'
अन्नंभवति । अद्मसादिनी-इतिवा। अद्मसानिनी
इतिवा । ससतोबोधयन्ती “शश्वत्तमागात्पुनरे-
युषीणाम् ।” (स्वपतो बोधयन्ती ।) शाश्वतिक-
तमा आगात् पुनरेयुषीणाम् ।
“तेवाशीमन्त इष्मिणः” (२५) [ऋ० सं०
१,६,१३,६] ईषणिनः-इतिवा । एषणिनः-इतिवा ।
आर्षणिनः-इतिवा 'वाशी' इतिवाङ्नाम । वाश्यते
इतिसत्याः ।
“शंसावाध्वर्यो प्रति मे गृणीहीन्द्राय
वाहः (२६) कृणवाव जुष्टम् ।” [ऋ०३,३,१९,३]
अभिवहनस्तुतिम् अभिषवणप्रवादो स्तुतिं
मन्यन्ते । ऐन्द्री त्वेव शस्यते ।
'परितक्म्या' (२७) इति उपरिष्टाद्व्याख्या-
स्यामः ॥ ८ ( १६ ) ॥
इति चतुर्थाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥ ४, २ ॥
अनुवादः ।
मन्त्रार्थ-यह उषा 'शुन्ध्युवः' आदित्य के मण्डल में
'वक्षः' छाती के 'न' समान 'उप' उपश्लिष्ट या चिपकी हुई