भारतकोश
निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

Niruktam of Maharshi Yaska with Nighantu and Hindi Commentary

महर्षि यास्क मुनि द्वारा

DevanagariHindipublished1,282 पृष्ठ

पृष्ठ 485, कुल 1282 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 485

हिन्दी निरुक्त (६६) ४ अ० ३ पा० २ खं० उच्यते। अकूपारो भवति महापारः। कच्छपोऽपि 'अकूपारः' उच्यते। 'अकूपारः' 'न कूपम्-ऋच्छति' इति। 'कच्छपः' कच्छंपाति। कच्छेन पाति-इतिवा। 'कच्छः' खच्छः, खच्छदः। अयमपि-इतरो नदी- कच्छ एतस्मादेव। कम्-उदकं तेन छाद्यते। (३४) “शिशीते शृङ्गे रक्षसे विनिक्षे” [ऋ० सं० ३, ८, १५, ३] (भा०) निश्यति शृङ्गे रक्षसो विनिक्षणाय। 'रक्षः' रक्षितव्यम्-अस्माद् रहसि। क्षणोति-इतिवा रात्रौ नक्षते-इतिवा। (३५) “अग्निः सुतुकः सुतुकेभिरश्वैः” [ऋ०७,५,३१,७] (भा०) सुतुकनः, सुतुकनैः-इतिवा। सुप्रजाः, -- सुप्रजोभिः-इतिवा। (३६) “सुप्रायणा अस्मिन् यज्ञे विश्रयन्ताम् ।” [ य० का सं० वा सं० २८, ५]। (भा०) सुप्रगमनाः २ (१८) ॥ अनुवादः। 'दावने' (३२) (दानस्य) और 'अकूपारस्य' (३३) (अकुपरणस्य) इन दो अनवगत पदों का निम्न—

निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य) · पृष्ठ 485, कुल 1282 में से · BharatKosha