निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

हिन्दी निरुक्त ( ८६ ) ४ अ० ४ पा० ४ खं० “कुत्साय मन्मन्नह्यश्च दंसयः” (ऋ० सं० ८, ७, २६, १) इत्यपिनिगमो भवति ॥ “सतूताव (५७) नैनमश्नोत्यंहतिः ।” [ऋ० सं० १, ६, ३०, २ ] (भा०) सतुताव न-एनम् अंहतिः अश्नोति । 'अंहति' श्व-अंहश्च, अंहुश्च, हन्ते र्निरूढोपधाद् विपरीतात् ॥ “बृहस्पते चयसे (५८) इत्पियारम्” [ऋ० सं० २, ५, १२, ५ ] (भा०) बृहस्पते यच्चातयसि देवपीय़ुम् । पीयति हिंसाकर्मा । वियुते (५९) द्यावापृथिव्यौ । वियवनात् । “समान्या वियुते दूरे अन्ते ।” [ऋ० सं० ३, ३, २५, २,] (भा०) 'समानं' सम्मानमात्रं भवति । 'मात्रा' मानात् । 'दूरं' व्याख्यातम् । 'अन्तः' अततेः । 'ऋधक्' (६०)-इति पृथग् भावस्य प्रवचनं भवति । अथापि ऋध्नोत्यर्थे दृश्यते । “ऋधगया ऋधगुताशमिष्ठाः” [य०वा०सं०८,२०] (भा०) ऋध्नुवन्नयाक्षीः, ऋध्नुवन्नशमिष्ठाः ।