निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

हिन्दी निरुक्त ( ६६ ) ५ अध्याय पञ्चम अध्याय के निघण्टुस्थ शब्दों की व्याख्या | संख्या | शब्द | अर्थ (तत्व) अवगम | निगमः | | १ | सस्निम् | संस्नातुम् ( मेघम् ) | सस्निमविन्दच्चरणे नदीनाम् । | | २ | वाहिष्ठः | वोढृतमः हानानाम् । (स्तोमः) | वाहिष्ठो वां हवानां स्तोमोदूतो हुवन्नरा । | | ३ | दूतः | दूतइव । जवतेर्वा । द्रवतेर्वा । वारयतेर्वा । | ,, | | ४ | वावशानः | शब्दंकुर्वाणः । वह्निर्वा । वाश्यतेर्वा | सप्त स्वसृ ररुषी र्वावशानः । | | ५ | वार्य्यम् | वरयितव्यम् । वरम् । | तद्वाद्यं वृणीमहे वरिष्टं गोपत्यत्यम् । | | ६ | अन्धः | अन्ननाम । आध्याननीयं भवति । तमोऽपि । नास्मिन् ध्यानं भवति न दर्शनमन्वन्तस्त इत्य-भिभाषन्ते । अयमपि इत-रोऽन्ध एतस्मादेव । अनेका-र्थम् । | आपामन्त्रेभिः सिंचतामद्यमन्धः । पश्यदचक्षुरवान्न विचेतदन्धः । | | ७ | असस्रन्ती | अस्रंस्यमाने इतिवा । अव्यु-दस्यन्ती इतिवा । | असस्रन्ती भूरिधारे पयस्वती । |