निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)
Niruktam of Maharshi Yaska with Nighantu and Hindi Commentary
महर्षि यास्क मुनि द्वारा
पृष्ठ 567, कुल 1282 में से
संदर्भ में पढ़ेंहिन्दी निरुक्त ( १५० ) ५ अ० २पा० ४ खं० संग्राम में संयतरश्मि ( किरणों के जालों से युक्त ) होता है । उसके ( प्रशंसा पक्षमें ) बहुत अधिक निर्वचन के लिये अगली ऋचा है ॥ ३ (८) ॥ ( खं० ४ ) [निघ०-] आघृणिः॥३६॥ पृथुज्रयाः ॥४०॥ (निरु०) “प्रतत्ते अद्य शिपिविष्ट नामार्यः शंसामि वयुनानि विद्वान् । तन्त्वा गृणामि तवसमत्व्या न्क्षयन्तमस्य रजसः पराके ॥” (ऋ० सं० ५, ६, २५, ५) तत्ते अद्य शिपिविष्ट ! नामार्यः प्रशंसामि, अ- र्योऽहमस्मि-ईश्वरः स्तोमानाम् । अर्य त्वमसि-इति वा । तं त्वा स्तौमि तवसम्-अतव्यान् । तवस- इति महतो नामधेयम् । उदितो भवति । निवस- न्तम्-अस्य रजसः पराके पराक्रान्ते ॥ ‘आघृणिः’ आगतहृणिः । “आघृणे संसचावहै ।” (ऋ०सं०४,८,२१,१) आगतहृणे संसेवावहै । ‘पृथुज्रयाः’ पृथुजवः । “पृथुज्रया अमिनादायुर्दस्योः”(ऋ०सं०३,३,१३,२] प्रामापयदायुर्दस्योः ॥ ४ ( ९ ) ॥ अर्थः-‘शिपिविष्ट’ ( हे विष्णो ! ) हे विष्णुदेव ! ‘अद्य’