भारतकोश
निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

Niruktam of Maharshi Yaska with Nighantu and Hindi Commentary

महर्षि यास्क मुनि द्वारा

DevanagariHindipublished1,282 पृष्ठ

पृष्ठ 567, कुल 1282 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 567

हिन्दी निरुक्त ( १५० ) ५ अ० २पा० ४ खं० संग्राम में संयतरश्मि ( किरणों के जालों से युक्त ) होता है । उसके ( प्रशंसा पक्षमें ) बहुत अधिक निर्वचन के लिये अगली ऋचा है ॥ ३ (८) ॥ ( खं० ४ ) [निघ०-] आघृणिः॥३६॥ पृथुज्रयाः ॥४०॥ (निरु०) “प्रतत्ते अद्य शिपिविष्ट नामार्यः शंसामि वयुनानि विद्वान् । तन्त्वा गृणामि तवसमत्व्या न्क्षयन्तमस्य रजसः पराके ॥” (ऋ० सं० ५, ६, २५, ५) तत्ते अद्य शिपिविष्ट ! नामार्यः प्रशंसामि, अ- र्योऽहमस्मि-ईश्वरः स्तोमानाम् । अर्य त्वमसि-इति वा । तं त्वा स्तौमि तवसम्-अतव्यान् । तवस- इति महतो नामधेयम् । उदितो भवति । निवस- न्तम्-अस्य रजसः पराके पराक्रान्ते ॥ ‘आघृणिः’ आगतहृणिः । “आघृणे संसचावहै ।” (ऋ०सं०४,८,२१,१) आगतहृणे संसेवावहै । ‘पृथुज्रयाः’ पृथुजवः । “पृथुज्रया अमिनादायुर्दस्योः”(ऋ०सं०३,३,१३,२] प्रामापयदायुर्दस्योः ॥ ४ ( ९ ) ॥ अर्थः-‘शिपिविष्ट’ ( हे विष्णो ! ) हे विष्णुदेव ! ‘अद्य’