निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

हिन्दी निरुक्ते ( २४३ ) ६ अ० १ पा० ५ खं० 'बृहदुक्थः' महदुक्थः । वक्तव्यम्-अस्मै--उक्थम् इति बृहदुक्थो वा । “बृहदुक्थं हवामहे” ( ऋ० सं० ६, ३, २, ५ ) इत्यपि निगमो भवति । 'ऋदूदरः' सोमः। मृदूदरः। मृदुः-उदरेषु इतिवा । “ऋदूदरेण सख्या सचेय” ( ऋ०सं०६,४,१२,५) इत्यपि निगमो भवति । 'ऋदूपे' इति-उपरिष्टाद् व्याख्यास्यामः । 'पुलुकामः' पुरुकामः । “पुलुकामो हि मर्त्यः” ( ऋ० मं० २, ४, २२, ५ ) इत्यपि निगमो भवति । 'असिन्वंती' असंखादन्त्यौ । “असिन्वती बप्सती भूर्यत्ततः” (ऋ०सं०६,३,१४,१) इत्यपि निगमो भवति । 'कपनाः' कम्पनाः क्रिमयो भवन्ति । “मोषंथा वृक्षे कपनेव वेधतः” (ऋ०सं०४,३,१५,१) इत्यपि निगमो भवति । 'भाऋजीकः' प्रसिद्धभाः । “धूमकेतुः समिधा भाऋजीकः” ( ऋ० सं० ७, ६, ११, २ ) इत्यपि निगमो भवति ।