निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)
Niruktam of Maharshi Yaska with Nighantu and Hindi Commentary
महर्षि यास्क मुनि द्वारा
पृष्ठ 663, कुल 1282 में से
संदर्भ में पढ़ें[Header] हिन्दी निरुक्त ( २४८ ) ६ अ० २ पा० २ खं०
[Body] वन, समुद्र, पर्वत, और राजा दुर्भिक्ष में नव ( ६ ) वृत्तिएं होती हैं सो यह पाठमात्र से ही व्याख्यान की गई है। ] ॥ १ ( ५ ) ॥ ( खं० २ ) निघ०- उपासि ॥२४॥ प्रकलवित् ॥२५॥ अभ्यर्द्द्यज्वा ॥ २६ ॥ ईक्षे ॥ २७ क्षो- णास्य ॥ २८ ॥ निरु०- "कारुरहं ततो भिषगुपलप्रक्षिणी नना नाना धियोवसूयवोऽनु गा इव तस्थिमेन्द्रा येन्दो परिस्रव ॥" (ऋ० सं० ७, ५, २५, ३ ) ॥ 'कारुः-अहम्-अस्मि'। कर्त्ता स्तोमानाम् । ततो भिषक् । 'तत' इति सन्ताननाम, पितुर्वा पुत्रस्य वा । 'उपलप्रक्षिणी' सक्तुकारिका । 'नना' नमतेः । माता वा । दुहिता वा । 'नानाधियो' नानाकर्माणः । 'वसूयवो' वसुकामाः । अन्वास्थि- ताः स्मो गाव इव लोकम् । 'इन्द्रायेन्दो परिस्रव' इति-अध्येपणा ॥ "आसीन ऊर्ध्वामुपसि क्षिणाति।" [ऋ० मं० ७, ७, १७, ३ ] उपस्थे ॥ 'प्रकलविद्' वणिग् भवति । कलाश्च वेद प्रकलाश्च ।