निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

हिन्दी निरुक्त ( २६३ ) ६ अ० ३ पा ६ खं० ( खं० ६ ) [निघ०-] विजामातुः ॥४०॥ ओमासः ॥४१॥ (निरु०) अश्रवं हि भूरिदावत्तरा वां विजामातु- रुत वा घा स्यालात् । अथा सोमस्य प्रयती युव- भ्या मिन्द्राग्नी स्तोमं जनयामि नव्यम् ॥ (ऋ०सं० १, ७, २८, २ ) अश्रौषं हि बहुदातृतरौ वां विजामातुः = असु- समाप्तात्-जामातुः ॥ ‘विजामाता’-इति शश्वत्-दाक्षिणाजाः क्रीताप- तिमाचक्षते । असुसमाप्तइव वरोऽभिप्रेतः । ‘जामाता’ जा अपत्यं तन्निर्माता । ‘उत वा घा स्यालात्’ अपिच स्यालात् । ‘स्यालः’ आसन्नः संयोगेन-इति नैदानाः। स्यात् लाजान् आवपति-इति वा । ‘लाजाः’ लाजन्तेः । ‘स्यं’ शूर्पम् । स्यतेः । ‘शूर्पम्’ अशनपवनम् । शृणोतेर्वा । अथ सोमस्य प्रदानेन