निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

दृश्य , जलते हुए अग्नि देव का ‘ रुशत् ’ सुन्दर वर्ण और ‘ पाजः ’ बल ‘ अदर्शि ’ दिखाई दिया । यह भी निगम है ॥ ४ ( १३ ) ॥ ( खं० ५ ) निघ०-रिशादसः ॥ ५३ ॥ सुदत्रः ॥५४॥ सुविदत्रः ॥५५॥ आनुषक् ॥५६॥ तुर्वणिः ॥ ५७ ॥ गिर्वणाः ॥ ५८ ॥ निरु०-“ अस्ति हि वः सजात्यं रिशादसो देवासो अस्त्याप्यम् । ” ( ऋ० सं० ६, २, ३२, ५ ) अस्ति हि वः समानजातितो रेशयदारिणो देवाः । अस्त्याप्यम् । ‘आप्यम्’ आप्नोतेः । ‘सुदत्रः’ कल्याणदानः । “ त्वष्टा सुदत्रो विदधातु रायः । ” ( ऋ०सं० ५, ३, २७, २ ) । इत्यपि निगमो भवति । ‘सुविदत्रः’ कल्याणविद्यः । “ आग्ने याहि सुविदत्रेभिरर्वाङ् ” । ( ७,६, १८, ४ ) । इत्यपि निगमो भवति । ‘ आनुषक् ’-इति नाम अनुपूर्वस्य अनुषक्तं भवति । “ स्तृणन्ति बर्हिरानुषक् । ” ( ऋ०सं० ६, ३,