निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)
Niruktam of Maharshi Yaska with Nighantu and Hindi Commentary
महर्षि यास्क मुनि द्वारा
पृष्ठ 694, कुल 1282 में से
संदर्भ में पढ़ेंहिन्दी निरुक्त ( ८० ) ६ अ० पा० ३ ० ६ इन्द्र के लिये 'जुष्टम्' प्यारे 'बृहत्' ( साम ) बृहत् साम को ( उच्चारयत ) उच्चारण करो। यह भी निगम है। इस प्रकार यहां अर्थ की उपपत्ति के अनुरोध से 'गिर्वणस्' शब्द देव का वाचक होता है ॥ ५ ( १४ ) ॥ ( खं० ६ ) निघ०-असूर्त्ते सूर्त्ते ॥५६॥ अम्यक् ॥६०॥ याहश्मन् ॥६१॥ जारयायि ॥६२॥ निरु०-असूर्त्ते सूर्त्ते रजसि निषत्ते ये भूतानि स- मकृण्वन्निमानि ॥” [ ऋ० सं० ८, ३, १७, ४ ] असुसमीरिताः सुसमीरित वातसमीरिता माध्य- मका देवगणास्ते रसेन पृथिवीं तर्पयन्तो भूतानि च कुर्वन्ति । “त आयजन्त” ( ऋ० सं० ८, ३, १७, ४ ) इति-अतिक्रान्तं प्रतिवचनम् । “अम्यक्सा त इन्द्र ऋष्टिः ।” [ ऋ०सं० २, ४, ८, ३ ] अमाक्ता-इतिवा अभ्यक्ता-इतिवा । “याहश्मिन्धायि तमपस्ययाविदत् ।” [ऋ० सं० ४, २, २४, ३ ) । याहशे अधायितम् अपस्यया अविदत् । “ उस्रः पितेव जारयायि यज्ञैः ” [ ऋ०सं० ४, ५, १४, ४ ] । उस्र इव गोपिता अजायि यज्ञैः ॥ ६ (१५) ॥