भारतकोश
निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

Niruktam of Maharshi Yaska with Nighantu and Hindi Commentary

महर्षि यास्क मुनि द्वारा

DevanagariHindipublished1,282 पृष्ठ

पृष्ठ 694, कुल 1282 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 694

हिन्दी निरुक्त ( ८० ) ६ अ० पा० ३ ० ६ इन्द्र के लिये 'जुष्टम्' प्यारे 'बृहत्' ( साम ) बृहत् साम को ( उच्चारयत ) उच्चारण करो। यह भी निगम है। इस प्रकार यहां अर्थ की उपपत्ति के अनुरोध से 'गिर्वणस्' शब्द देव का वाचक होता है ॥ ५ ( १४ ) ॥ ( खं० ६ ) निघ०-असूर्त्ते सूर्त्ते ॥५६॥ अम्यक् ॥६०॥ याहश्मन् ॥६१॥ जारयायि ॥६२॥ निरु०-असूर्त्ते सूर्त्ते रजसि निषत्ते ये भूतानि स- मकृण्वन्निमानि ॥” [ ऋ० सं० ८, ३, १७, ४ ] असुसमीरिताः सुसमीरित वातसमीरिता माध्य- मका देवगणास्ते रसेन पृथिवीं तर्पयन्तो भूतानि च कुर्वन्ति । “त आयजन्त” ( ऋ० सं० ८, ३, १७, ४ ) इति-अतिक्रान्तं प्रतिवचनम् । “अम्यक्सा त इन्द्र ऋष्टिः ।” [ ऋ०सं० २, ४, ८, ३ ] अमाक्ता-इतिवा अभ्यक्ता-इतिवा । “याहश्मिन्धायि तमपस्ययाविदत् ।” [ऋ० सं० ४, २, २४, ३ ) । याहशे अधायितम् अपस्यया अविदत् । “ उस्रः पितेव जारयायि यज्ञैः ” [ ऋ०सं० ४, ५, १४, ४ ] । उस्र इव गोपिता अजायि यज्ञैः ॥ ६ (१५) ॥