निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

हिन्दी निरुक्त ( २६८ ) ६ अ० ४ पा० ४ सं० ( सं० ४ ) निघ०-ततनुष्टिः ॥८४॥ इलीबिशः ॥८५॥ निरु०-“यो अस्मै ग्रंस उत वा य ऊधनि सोमं सुनोति भवति द्य माँ अह । अपाप शक्र स्ततनुष्टि- रूहति तनूशुभ्रं मघवा यः क्वामखः ॥” ( ऋ० सं० ४, २, ३, ३ ) ॥ 'ग्रंसः' इति अहर्नाम । ग्रस्यन्ते ऽस्मिन्रसाः । गोः-'ऊध' उन्नततरं भवति। उपोन्नद्धम्-इतिवा। स्नेहानुप्रदानसामान्यात् रात्रिः-अपि 'ऊधः' उच्यते । स योऽस्मै अहनि अपिवा रात्रौ सोमं सुनोति भवति-अह द्योतनवान् । अपोहति अपोहति शक्रः तितनिषुं धर्मसन्तानात्-अपेतम् अलंकारिष्णुम् अयज्वानं तनूशुभ्रं तनूशोभयितारं मघवा, “यः कवासखः” यस्य कपूयाः सखायः ॥ “न्याविध्यदिलीबिशस्य दृढा विशृङ्गिणमभि- नच्छुष्णमिन्द्रः ।” (ऋ०सं० १,३,३,२) । निरविध्यत् इलाबिलशयस्य दृढानिब्यभिनत् शृङ्गिणं शुष्णम्-इन्द्रः ॥४ (१९)॥