निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

[Header] हिन्दो निरुक्त ( ३२६ ) ६ अ० ५ पा० ५ खं०

( खं० ५ )

निघ०—अभिधेतन ॥ ११० ॥ अंहुरः
॥ १११ ॥ बतः ॥ ११२ ॥
निरु०-“जीवान्नो अभिधेतनादित्यासः पुरा-
हथात् । कद्धस्थ हवनश्रुतः ॥” [ ऋ० सं० ६, ४,
५१, ५ ] ॥
जीवतः नः अभिधावत आदित्याः । पुराहन-
नात्, क्व नु स्थ ह्वानश्रुतः ।-इति ॥
मत्स्यानां जालमापन्नानाम्-एतत् आर्षवेदयन्ते ।
‘मत्स्याः’ मधौ उदके स्यन्दन्ते । माद्यन्ते
अन्योऽन्यं भक्षणाय-इतिवा ।
‘जालं’ जलचरं भवति । जले भवं वा । जले
शयं वा ।
‘अंहुरः’ अंहस्वान् ।
‘अहूरणम्’ इत्यपि अस्य भवति ।
“कृण्वन्नं हूरणादुरु ।” (ऋ०सं०१,७,२३,२) ।
इत्यपि निगमो भवति ।
“सप्त मर्यादाः कवयस्ततक्षु स्तासामेकामिद-
भ्यंहुरोगात् ।” (ऋ०सं०१,७,२३,२) ।
सप्त एव मर्यादाः कवयः चक्रुः,तासाम्एकामपि