भारतकोश
निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

Niruktam of Maharshi Yaska with Nighantu and Hindi Commentary

महर्षि यास्क मुनि द्वारा

DevanagariHindipublished1,282 पृष्ठ

पृष्ठ 743, कुल 1282 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 743

हिन्दी निरुक्त ( ३३० ) ६ अ० ५ पा० ६ खं० ७, ४, ३, ५ ] । इत्यपि निगमो भवति ॥ “वने न वायो न्यधायि चाकन् ।” [ ऋ० सं० ७, ७, २२, १ ] । वने इव वायः—वेः पुत्रः । [चाकन्-] चायन्-इति वा। कामयमानः-इति वा (वायः-) ‘वा’ इति च ‘यः’-इति च चकार शाकल्यः । उदात्तं तु एवम्-आख्यातम्-अभवि- ष्यत् । असुसमाप्तश्च अर्थः । ‘रथर्यति’ इति सिद्धः तत्प्रेप्सुः । रथं कामयते इति वा । “एष देवो रथर्यति” । (ऋ० सं० ६,७,२०,५) । इत्यपि निगमो भवति ॥ (२८) ॥ “धेनुं न इषं पिन्वतमसक्राम् ।” (ऋ० सं० ५, १, ४, ३) । असंक्रमणीम् ॥६॥ इति षष्ठाध्यायस्य पंचमः पादः ॥६,५॥ अर्थः—“ बतो बतासि ” इस मन्त्र में यमी यमसे कहती है ।— ‘ यम ’ ‘ हे यम ! तू ‘बतः’ (दुर्बलः) दुर्बल ‘असि’ है- तू अधर्म से डरने वाला मोह में डूबा हुआ है, मेरे बार २ प्रार्थना करने पर भी तू दुःखित-खिन्न होता है-मुझसे संभोग करना नहीं चाहता है, इससे तू सर्वथा दया- योग्य और शोचनीय है । ‘बत’ खेद है । अथवा ‘नेव ते मनो हृदयं च अविदाम-विजानीमः’ तेरे मन-संकल्प और हृदय के निश्चय

निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य) · पृष्ठ 743, कुल 1282 में से · BharatKosha