भारतकोश
निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

Niruktam of Maharshi Yaska with Nighantu and Hindi Commentary

महर्षि यास्क मुनि द्वारा

DevanagariHindipublished1,282 पृष्ठ

पृष्ठ 801, कुल 1282 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 801

हिन्दी निरुक्त ( २६ ) ७ अ० २ पा० १ खं० जिस से कि-देवता ईश्वर हैं (समर्थ हैं) इसी से उनका जन्म उनके संकल्प के अनुसार होता है। यह कहते हैं- (निरु०) आत्मैव एषां रथो भवति आत्मा अश्वः आत्मा आयुधम् आत्मा इषवः आत्मा सर्वं देव- स्य देवस्य । आत्मा ही इनका रथ है, आत्मा घोड़ा, आत्मा आयुध, आत्मा बाण, आत्मा सब कुछ देवका है-देवका है ॥५॥ इति हिन्दीनिरुक्ते सप्तमाध्यायस्य प्रथमः पादः। द्वितीयः पादः । ( खं० १ ) ( निरु०- ) तिस्रएव देवता इति नैरुक्ताः । अग्निः पृथिवीस्थानः । वायुर्वा इन्द्रो वा अन्तरिक्षस्थानः । सूर्यो द्युस्थानः । तासां माहाभाग्याद् एकैकस्या अपि बहूनि नामधेयानि भवन्ति । अपि वा कर्मपृथक्त्वाद्, यथा होता, अध्वर्युः, ब्रह्मा, उद्गाता-इति, अपि-एकस्य सतः । अपिवा पृथगेव स्युः । पृथग् हि स्तुतयो भवन्ति। तथा अभिधानानि ।