निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

हिन्दी निरुक्त ( १०० ) ७ अ० ६ पा० १ खंड सप्तमः पादः ( खं० १ ) (निरु०-) कृष्णं नियानं हरयः सुपर्णा अपोव- साना दिवमुत्पतन्ति । त आववृत्रन् सदनाहत- स्यादिद् घृतेन पृथिवी व्युद्यते ॥” ( ऋ० सं० १, ३, २३, १ ) कृष्णं निरयणं रात्रिः आदित्यस्य हरयः सुपर्णा हर- णा आदित्यस्य रश्मयः ते यदा अमुतः अर्वाञ्चः पर्य्या- वर्त्तन्ते महस्थानाद् उदकस्य आदित्याद् अथ घृतेन उदकेन पृथिवी व्युद्यते । 'घृतम्' इति उ- दकनाम । जिघर्त्तेः सिञ्चतिकर्मणः । अथापि ब्राह्मणं भवति- “अग्निर्वा इतो वृष्टिं समीरयति धामच्छद् दिवि भूत्वा वर्षति मरुतः सृष्टां वृष्टिं नयन्ति” “यदा सावादित्योऽग्नि रश्मिभिः पर्य्यावर्त्तते अथ वर्षति” इति । यथो एतद् “रोहात् प्रत्यवरोहश्चिकीर्षितः” इति, आम्नायवचनाद् एतद् भवति । यथो एतद्—॥ १ ॥ अर्थः- “कृष्णं नियानम् ” इस ऋचा का दीर्घतमा