भारतकोश
निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

Niruktam of Maharshi Yaska with Nighantu and Hindi Commentary

महर्षि यास्क मुनि द्वारा

DevanagariHindipublished1,282 पृष्ठ

पृष्ठ 881, कुल 1282 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 881

हिन्दी निरुक्त ( ११२ ) ७ अ० ७ पा० ७ खं० लोकों में भी पूर्ण किया, सुतराम् यह अग्नि , विद्युत् और आदित्य सब अग्नि ही है, यह अग्नि की ही महिमा कही गई है । [पूर्व प्रकरण से इसकी यह संगति है कि- जब अन्य दोनों ज्योतिएं भी अग्नि ही हैं, तो वे "वैश्वानर" हैं, ऐसा जानना भ्रम है, और अग्नि का ही "वैश्वानर" मुख्य नाम है, यह सिद्ध हुआ ।] “अथएनम्” अब इस [अग्नि] को आदित्य करके स्तुति करता है-॥३[२८]॥ ( खं० ७ ) (निरु०) “ यदेदेनमदधुर्यज्ञियासो दिवि देवाः सूर्यमादितेयम् । यदा चरिष्णू मिथुनावभूता- मादित्प्रापश्यन् भुवनानि विश्वा ॥” ऋ० सं० ८, ४, १२, १] ॥ यदा एनम् अदधुः यज्ञियाः सर्वे दिवि देवाः सूर्यम् ‘आदितेयम्’ अदितेः पुत्रम् यदा चरिष्णू मि- थुनौ प्रादुरभूता सर्वदा सहचारिणौ उषाश्च आदि- त्यश्च । ‘मिथुनौ’ कस्मात् ? मिनोतिः श्रयतिकर्मा ‘थु’ इति नामकरणः, थकारो वा, नयतिः परः, वनिर्वा । समाश्रितौ अन्योन्यं नयतो, वनुतो वा मनुष्यमिथुनौ- अपि एतस्मादेव, मेथन्तौ अन्यो- न्यम् वनुतः इति वा ।