निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

हिन्दी निरुक्त ( १४४ ) ८ अ० १ पा० ३ खं० हेतु समाप्त हो गए हैं। अब शाकपूणि आचार्य के अभिमत उत्तर पक्ष [ द्रविणोदा इन्द्र नहीं, अग्नि है ] के हेतु कहे जाते हैं-। ] ॥ २ ॥ (खं० ३) (निरु०) अयमेव अग्निः द्रविणोदाः इतिशाक- पूणिः । आग्नेयेष्वेवहि सूक्तेषु द्राविणोदसाः प्रवादा भवन्ति ‘,देवा अग्निं धारयन्द्राविणोदाम्” [ऋ० सं० १, ७,३, १] । इत्यपि निगमो भवति ॥ यथो एतत्- स बलधनयोर्दातृतमः- इति । सर्वासु देवतासु ऐश्वर्यं विद्यते ॥ यथो एतत्- “ओजसो जातमुत मन्य एनम्” [ऋ०सं०८,३, ४, ५] । इति चाह” इति । अयमपि अग्निः ओजसा बलेन मध्यमानो जायते, तस्मात् एनम्- आह-- सहसस्पुत्रं, सहसः सूनुं, सहसो यहुम् यथो एतत्- अग्निं द्राविणोदस म्- आह इति। ऋत्विजोऽत्र द्रविणोदसः उच्यन्ते। हविषो दाता- रस्तच्च एनं जनयन्ति ।