भारतकोश
निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

Niruktam of Maharshi Yaska with Nighantu and Hindi Commentary

महर्षि यास्क मुनि द्वारा

DevanagariHindipublished1,282 पृष्ठ

पृष्ठ 943, कुल 1282 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 943

हिन्दी निरुक्त ( १७६ ) ८ अ० ३ पा० ५ खं० इस वनस्पति = अग्नि की यह और चौथी ऋचा है- ॥ ४ (१६) ॥ ( खं० ५ ) (निघ०) "वनस्पते रशनया नियूय पिष्टतमया वयुनानि विद्वान् । वहा देवत्रा दिधिषो हवींषि प्र च दातारममृतेषु वोचः ॥" ( )॥ "वनस्पते रशनया नियूय" सुरूपतमया, "वयु- नानि विद्वान्" प्रज्ञानानि प्रजानन्, वह देवान् यज्ञे धातुः हवींषि, प्रब्रूहि च दातारम् 'अमृते- षु' देवेषु ॥ 'स्वाहाकृतयः' 'स्वाहा'-इत्येतत् 'सु' 'आह'-इति वा । 'स्वा' वाग्- 'आह'- इतिवा । 'स्वंप्राह'- इति वा । 'स्वाहुतं हविर्जुहोति- इतिवा । तासाम् एषा भवति—॥ ५[२०]॥ अर्थः- "वनस्पतेः" यह ऋचा वनस्पति देवता की ही याज्या है । हे 'वनस्पते'! 'पिष्टतमया' (सुरूपतमया) बहुत सुरूप 'रशनया' रस्सी से 'हवींषि' हविओं को 'नियूय' बांधकर 'वयुनानि' (प्रज्ञानानि) अपने अधिकार-युक्त प्रज्ञानों (विद्या- ओंका 'विद्वान्' (प्रजानन) जानता हुआ 'दिधिषो' (दिधिषोः = धातुः) देने वाले यजमान के (हविओं को) 'देवत्रा' (देवान्) देवताओं के प्रति 'वह' लेजा । 'दातारं च' ( यज्ञे ) और

निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य) · पृष्ठ 943, कुल 1282 में से · BharatKosha