भारतकोश
निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

Niruktam of Maharshi Yaska with Nighantu and Hindi Commentary

महर्षि यास्क मुनि द्वारा

DevanagariHindipublished1,282 पृष्ठ

पृष्ठ 967, कुल 1282 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 967

अथ नवमोध्यायः ॥६॥ प्रथमः पादः ( खं० १ ) ( अथ षट् त्रिंशत् (३६) पदानि ) निघ०-अश्वः ॥१॥ शकुनिः॥२॥ मण्डू- काः ॥३॥ ऋताः ॥४॥ ग्रावाणः ॥५॥ नाराशंसः ॥६॥ निरु०-अथ यानि पृथिव्यायतनानि सत्त्वानि स्तुतिं लभन्ते तानि अतोऽनुक्रमिष्यामः । तेषाम्-‘अश्व’ प्रथमागामी भवति । ‘अश्वो’ व्याख्यातः । तस्य एषा भवति ॥१॥ अर्थः-“अथ०” यहांसे जो पृथिवी स्थान = पृथिवी में रहने वाले सत्त्व = द्रव्य स्तुति को प्राप्त होते हैं, उनको यहां से आगे अनुक्रमण करेंगे = क्रम २ से कहेंगे । उनमें ‘अश्व’ स्वभाव से पहिले आने वाला है । ‘अश्व’ यह पद व्याख्यान किया जाचुका [ अ० २ पा० ७ खं० ५ ] ॥ उसकी यह ऋचा है- ॥१॥ व्याख्या ‘अथ” यह अधिकार वचन है । पूर्व आप्री देवताओं से यह ‘अश्व आदि (३६) द्रव्य विलक्षण हैं- भिन्न प्रकार हैं इससे इनका अलग अधिकार कियागया ।

निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य) · पृष्ठ 967, कुल 1282 में से · BharatKosha