निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

मरितेव नावम् । सुमङ्गलश्च शकुने भवासि मा त्वा काचिदभिभा विश्व्याविदत् ” ॥ ( ऋ० सं० २, ८, ११, १) ॥ न्यक्रन्दीत् जन्म ब्रुवाणः, यथा अस्य शब्दः तथा नाम ईरयति वाचम्, ईरयिता-इव नावम्, सुमङ्गलश्च शकुने ! भव कल्याणमङ्गलः । ‘मंगलं’ गिरते गृणात्यर्थे । गिराति-अनर्थान्- इतिवा । ‘अंगलम् ' अंगवत् । ‘मज्जयति पापकम्' इति नैरुक्ताः । मां गच्छतु-इति वा । मा चत्वा काचिद्-अभिभूतिः सर्वतो विदत् ॥ गृत्समदम्- अर्थम्-अभ्युत्थितं कपिञ्जलःअभि- ववाशे । तदभिवादिनी एषा ऋग् भवति-॥४॥ अर्थः-“कनिक्रदज्जनुषम्” इस ऋचा का गृत्समद ऋषि है । शकुनि = सौन चिड़ा के शब्द को सुनकर इसका जप किया जाता है ॥ हे ‘शकुने ? ’ ‘जनुषम्’ (अभिजातिम्) अपने कुल (खान दान) को ‘ब्रुवाणः’ बताता हुआ जैसा (तू) ‘कनिक्रदत् ’ बार २ कूकता है ‘अरिता (ईरयिता = नाविकः) मल्लाह