पञ्चतन्त्रम् (संस्कृत मूल एवं भाषा टीका सहित)
Panchatantram with Sanskrit & Hindi Commentary
पं. विष्णु शर्मा / पं. ज्वालाप्रसाद मिश्र द्वारा
पृष्ठ 217, कुल 536 में से
संदर्भ में पढ़ेंअथ
मित्रसम्प्राप्तिर्नाम द्वितीयं तन्त्रम्।
अथ इदमारभ्यते मित्रसम्प्राप्तिर्नाम द्वितीयं तन्त्रं तस्य अयमाद्यः श्लोकः-
अब यह आरंभ किया जाता है मित्रसम्प्राप्ति नामवाले दूसरे तंत्रके जिसका यह पहिला श्लोक है-
असाधना अपि प्राज्ञा बुद्धिमन्तो बहुश्रुताः ।
साधयन्त्याशु कार्याणि काकाखुमृगकूर्मवत् ॥ १ ॥
निरुपायभी विद्वान् बुद्धिमान् बहुत शास्त्रदर्शी शीघ्र अपने कार्यको काक चूहे मृग कच्छपकी समान सिद्ध करते हैं ॥ १ ॥
तद्यथा अनुश्रूयते-
सो यों सुना है-
अस्ति दाक्षिणात्ये जनपदे महिलारोप्यं नाम नगरम् । तस्य न अतिदूरस्थो महोच्छ्रायवान् नानाविहंगोपभुक्तफलः कीटैरावृतकोटरः छायाश्वासितपथिकजनसमूहो न्यग्रोधपादपो महान् । अथच युक्तम्-
कि, दक्षिणके देशमें महिलारोप्य नाम नगर है, उसके निकटही बडी छायावाला अनेक पक्षियोंसे फल खाया हुआ, कीटोंसे भरीखोडलावाला छायामें पथिक जनोंको आश्वासन देनेवाला एक बडा न्यग्रोध (वट) का पेड है । अथवा कहा है-
छायासुप्तमृगः शकुन्तनिवहैर्विष्वग् विलुप्तच्छदः
कीटैरावृतकोटरः कपिकुलैः स्कन्धे कृतप्रश्रयः ।
विश्रब्धं मधुपैर्निपीतकुसुमः श्लाघ्यः स एव द्रुमः ।
सर्वाङ्गैर्बहुसत्त्वसङ्घसुखदो भूभारभूतोऽपरः ॥ २ ॥