पञ्चतन्त्रम् (संस्कृत मूल एवं भाषा टीका सहित)
Panchatantram with Sanskrit & Hindi Commentary
पं. विष्णु शर्मा / पं. ज्वालाप्रसाद मिश्र द्वारा
पृष्ठ 451, कुल 536 में से
संदर्भ में पढ़ें( ४३६ ) पञ्चतन्त्रम् ।
वचन सुनकर हृदयसे अति व्याकुल होकर वह इस प्रकार विलाप करने लगा । “यह मुझ मन्द भाग्यका क्या हुआ । कहा है-
माता यस्य गृहे नास्ति भार्या च प्रियवादिनी । अरण्यं तेन गन्तव्यं यथा रण्यं तथा गृहम् ॥ ५३ ॥
जिसके घरमें माता नहीं तथा प्रियवादिनी स्त्री नहीं उसको वनमें जाना उचित है कारण कि घर वनकाही समान है ॥ ५३ ॥
तत् मित्र ! क्षम्यतां, मया तेऽपराधः कृतः सम्प्रति अहं तु स्त्रीवियोगात् वैश्वानरप्रवेशं करिष्यामि" । तत् श्रुत्वा वानरः प्रहसन् प्रोवाच,—“भो ज्ञातः मया प्रथममेव यत्त्वं स्त्रीवश्यः स्त्रीजितश्च । साम्प्रतञ्च प्रत्ययः सञ्जातः । तत् मूढ ! आनन्देऽपि जाते त्वं विषादं गतः तादृग् भार्यायां मृतायां उत्सवः कर्तुं युज्यते, उक्तञ्च यतः-
सो मित्र ! क्षमा करना जो मैने आपका अपराध किया है मैं अब स्त्रीवियोगसे अग्निमें प्रवेश करूंगा” । यह सुन वानर हँसता हुआ बोला—“भो ! यह मैने पहलेही जाना था कि तू स्त्रीके वशीभूत और स्त्रीसे जीता गया है । अब विश्वास होगया । सो मूर्ख ! आनन्दके समयभी तू विषादको प्राप्त हुआ ऐसी स्त्रीके मरनेमें तो उत्सव करना चाहिये । कहा है कि-
या भार्या दुष्टचारित्रा सततं कलहप्रिया । भार्यारूपेण सा ज्ञेया विदग्धैर्दारुणा जरा ॥ ५४ ॥
जो भार्या दुष्ट चरित्र सदा क्लेश करनेवाली हो पंडितोंको वह स्त्रीरूप दारुण बुढापा जानना ॥ ५४ ॥
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन नामापि परिवर्जयेत् । स्त्रीणामिह हि सर्वासां य इच्छेत्सुखमात्मनः ॥ ५५ ॥
इस करण जो अपने सुखकी इच्छा करे वह स्त्रियोंके नामको भी त्याग-न करे ॥ ५५ ॥
यदन्तस्तन्न जिह्वायां यज्जिह्वायां न तद्वहिः । यच्चितं तन्न कुर्वन्ति विचित्रचरिताः स्त्रियः ॥ ५६ ॥