पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( ७६ )

ताभिः- पूर्वोक्ताभिः, अद्भिः- शीतोष्णाभिः, शिरः- कुमारस्य शिरः, समुन्द्य- आर्द्रीकृत्य, नापिताय- क्षौरकर्त्रे, क्षुरं प्रयच्छति-अर्पयति । अक्षण्वन् परिवप इति मन्त्रेण ।

मन्त्रार्थः (वामदेवः यजुः क्षुरः वपने)—अक्षण्वन्- अस्य कुमारस्य शिरः क्षतमकुर्वन् परि- सर्वतः, वप- मुण्डय ।

यथामङ्गल केशशेषकरणम् । २-१-१९

केशशेषकरणं- केशानां शेषकरणं शिखास्थापनमित्यर्थः । यथामङ्गल- यथाकुलाचारं भवति । अत्र कुलाचारानाह लौगाक्षिः "दक्षिणतः कम्बुजवासिष्ठानाम्, उत्तरतोऽत्रिकश्यपानाम्, मुण्डा भृगवः, पञ्चचूडा आङ्गिरसः, वाजसनेयिनामेका, मङ्गलार्थ शिखिनोऽन्ये इति ।

अनुगुप्तमेतठ्ं सकैशं गोमयपिण्डं निधाय गोष्ठे पल्वल उदकान्ते वा । २-१-२०

अनुगुप्तम्- आच्छादितम्, एतं- पूर्वस्थापितं, सकैशं- केशसहितं, गोमयपिण्डं, गोष्ठे- गवां व्रजे, पल्वले- अल्पोदके सरसि, उदकान्ते- उदकसमीपे, वा, निधाय- स्थापयित्वा, कर्म समापयेदिति शेषः ।

आचार्याय वरं ददाति । २-१-२१

आचार्याय- स्वकीयाय आचार्याय, वरम्- आचार्याभिलषितं द्रव्यं ददाति कर्मकर्त्ता पित्रादिः । तदभावे चतुःकार्षापणो वर इति वृद्धाः इति गदाधरः ।

गां केशान्ते । २-१ २२

केशान्ते- केशान्ताख्यसंस्कारकर्मणि, आचार्याय गां ददाति ।

संवत्सरं ब्रह्मचर्यमवपनं च केशान्ते । २-१-२३

केशान्ते- केशान्तकर्मणि, संवत्सरं- संवत्सरपर्यन्तम् "अत्यन्तसंयोगे द्वितीया" ब्रह्मचर्यम् अवपनं च करणीयम् ।

द्वादशरात्रं षड्रात्रं त्रिरात्रमन्ततः । २-१-२४