पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( ८२ )

शक्तिवृद्धये, वर्चसे—तेजोलाभाय च, परिदधामि—परिधापयामि । अत्र अन्तर्धटितोण्यर्थः ।

मेखलां बध्नीते—

इयं दुरुक्तं परिबाधमाना वर्णं पवित्रं पुनती म आगात् ।
प्राणापानाभ्यां बलमादधाना स्वसा देवी सुभगा मेखलेयमिति ।
२-२-११

मेखलां—मुंजात्तृणादिनिर्मितां, बध्नीते—माणवकस्य कटिप्रदेशे प्रादक्षिण्‍येन वेष्टयति आचार्य्यः 'इयं दुरुक्तमित्यादिना ।

मन्त्रार्थः (वामदेवः त्रिष्टुप् मेखला तद्वन्धने)— इयं—मेखला, मे—मम माणवकस्य, दुरुक्तम्—असत्याप्रियादिदुर्भाषितम्, अनुपनीतोऽयमिति अपवादं वा परिबाधमाना—परितः, निराकुर्वाणा, पवित्रं—शुद्धं, वर्णं—ब्राह्मणत्वादि, पुनती—प्रक्षालयन्ती सती, आगात्—आगता, सा इयं मेखला देवी—स्तुत्यादियुक्ता, प्राणापानाभ्यां, बलं—शक्तिम्, आदधाना—अर्पयन्ती, स्वसा—भगिनी, तद्वत् नित्यं हितकारिणी अस्तु इति भावः ।

युवा सुवासाः परिवीत आगात् स उ श्रेयान् भवति जायमानः ।
तं धीरासः कवय उन्नयन्ति स्वाध्यो मनसा देवयन्त इति वा ।
२-२-१२

मेखलाबन्धने मन्त्रविकल्पमाह “युवासुवासा इति—

मन्त्रार्थः (अङ्गिरा बृहती बृहस्पतिः परिधाने)— सुवासा—शोभनं वासः—वस्त्रं यस्य सः, परिवीतः—आच्छादितः, युवा—युवकः, आगात्—आगतः, स वस्त्रधारी जायमानः सन् श्रेयान् भवति । कवयः—क्रान्तदर्शिनः, स्वाध्यः—शुद्धचित्ताः, मनसा देवयन्तः—मनसा स्तुवन्तः, धीरासः—धीमन्तः, तं वस्त्रधारिणम् उन्नयन्ति—उत्कर्षं गमयन्ति प्रशंसन्ति इति भावः ।

तूष्णीं वा । २-२-१३