पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

CC-0. In Public Domain. Digitization by eGangotri. Funding: MIDF

( ८६ )

त्रिष्टुपं छन्दः यस्याः सा त्रिष्टुप्। तां त्रिष्टुभं—सावित्रीं राजन्यस्य—क्षत्रियस्य ब्रह्मचारिणः अनुब्रूयात्।
त्रिष्टुप् सावित्री यथा—
'देव सवितः प्रसुव यज्ञं प्रसुव यज्ञपतिं भगाय।
दिव्यो गन्धर्वः केतपूः केतं नः पुनातु वाचस्पतिर्वाजं नः
स्वदतु स्वाहा”। यजुः ९-१
भर्तृयज्ञमतेन "तां सवितु"रित्यादि मन्त्रः यजुः १७-७४

जगतीं वैश्यस्य । ६

जगतीं—जगतीछन्दस्कां सावित्रीं वैश्यस्य ब्रह्मचारिणः अनुब्रूयात् ।
जगती सावित्री यथा—
"विश्वा, रूपाणि प्रतिमुञ्चते कविः प्रासावीद् भद्रं द्विपदे चतुष्पदे ।
विनाकमख्यत् सविता वरेण्योऽनु प्रयाणमुषसो विराजति । यजुः १२-३
भर्तृयज्ञमतेन “युञ्जते मन इत्यादि मन्त्रः । यजुः ५-१४

सर्वेषां वा गायत्रीम् । १०

वा – पक्षान्तरे, सर्वेषां—ब्राह्मणक्षत्रियविशां ब्रह्मचारिणां गायत्रीं—गायत्रीछन्दस्कां 'तत्सवितु'रित्यादिकां सावित्रीम् अनुब्रूयात् ।

इति पारस्करगृह्यसूत्रव्याख्यायां मार्गदर्शिन्यां
द्वितीयकाण्डे तृतीया कण्डिका ॥

— ४८४ —

अत्र समिदाधानम् । १

अत्र—सावित्रीप्रदानोत्तरकाले, समिदाधानम्—अग्नौ समिधाम्—आधानं—प्रक्षेपः, ब्रह्मचारिणो भवति, सावित्रीग्रहणानन्तरं तस्य होमेऽधिकारात् । नेतः पूर्वम् । तस्य अनधिकारित्वात् । 'शूद्रेण हि समस्तावद् यावद् वेदे न जायते" इति मनुवचनात् । अस्मिन् सूत्रे अत्रशब्दः अग्निपर इति कर्कगदाधरौ । तन्मते अत्र—अग्नौ इति अर्थः । नायमर्थः उपयोगी । समिदाधानस्य अग्नावेव, विधीयमानत्वेन सिद्धत्वात्

---

Nepal Sanskrit University, Balmeeki Campus, Kathmandu