पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( ६० )

प्रदक्षिणमग्निं पर्युक्ष्येत्यादि वक्ष्यमाणसूत्रे तथा निर्देशाच्च ।

पाणिनाऽग्निं परिसमूहति—

अग्ने ! सुश्रवः सुश्रवसं मा कुरु । यथा त्वमग्ने
सुश्रवः सुश्रवा असि एवं मार्ठं सुश्रवःसौश्रवसं
कुरु । यथा त्वमग्ने देवानां यज्ञस्य निधिपा असि,
एवमहं मनुष्याणां वेदस्य निधिपो भूयासमिति । २

पाणिना— दक्षिणहस्तेन, अग्निम्—उपनयनाङ्गहोमाधिकरणं, परिसमूहति— इन्धनप्रक्षेपेण सन्धुक्षयति "अग्ने सुश्रवः इत्यादिभिः पञ्चभिर्मन्त्रैः । केषांचित् मते एते त्रयो मन्त्राः । तन्मते कुरु कुरु भूयासमिति पदेषु मन्त्रसमाप्तिः ।

मन्त्रार्थः(प्रजापतिः यजुः अग्निः समिन्धने)—हे सुश्रवः—सु-शोभनं श्रवः—कीर्त्तिः यस्यासौ सुश्रवाः तत्सम्बोधने सुश्रवः—सुकीर्त्ते ! अग्ने ! मा—मां ब्रह्मचारिणं सुश्रवसं शोभनकीर्तियुक्तं कुरु । हे सुश्रवः अग्ने, यथा—येन प्रकारेण त्वं सुश्रवा—कीर्त्तिमान् असि—भवसि, एवम्—अनेन प्रकारेण, मां ब्रह्मचारिणं, सुस्रवःसौश्रवसं—सुस्रवसः—शोभनकीर्तियुक्तस्य गुरोः शिष्यत्वेन सुश्रवसः अयं सौश्रवसः इति अनेनप्रकारेण मां सौश्रवसं कुरु । अर्थात् मां मम गुरुं च कीर्त्तिमन्तं कुरु । हे अग्ने ! त्वं यथा देवानां यज्ञस्य च निधिपा—निधिरक्षकः असि—भवसि, एवम् अहम् मनुष्याणां वेदस्य च निधिपा—रक्षकः भूयासम्—भवेयम् ।

प्रदक्षिणमग्निं पर्युक्ष्योत्तिष्ठन् समिधमादधाति—

"अग्नये समिधमाहार्षं बृहते जातवेदसे, यथा त्वमग्ने
समिधा समिध्यस एवमहमायुषा, मेधया, वर्चसा प्रजया,
पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन समिन्धे, जीवपुत्रो ममाचार्यो मेधाव्यह-
मसान्यनिराकरिष्णुर्यशस्वी तेजस्वी ब्रह्मवर्चस्यन्नादो भूयासठ्ँ
स्वाहेति । ३