पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( ६३ )

भवत्पूर्वां—भवच्छब्दः पूर्वः यस्याः सा भवत्पूर्वा तां भिक्षां, ब्राह्मणः—ब्राह्मणब्रह्मचारी भिक्षेत—याचेत । यथा— “भवति भिक्षां देहि” इति ।

भवन्मध्यां राजन्यः । ३

भवच्छब्दः मध्ये यस्याः सा भवन्मध्या तां भिक्षां राजन्यः—क्षत्रियः ब्रह्मचारी भिक्षेत । यथा “भिक्षां भवति ! देहि” इति ।

भवदन्त्यां वैश्यः । ४

भवच्छब्दः अन्त्यः यस्याः सा भवदन्त्या, तां भिक्षां वैश्यः ब्रह्मचारी भिक्षेत, यथा “भिक्षां देहि भवति” इति ।

तिस्रोऽप्रत्याख्यायिन्यः षड् द्वादशाऽपरिमिता वा । ५

प्रत्याख्यातुं—निराकर्तुं शीलं यासां ताः प्रत्याख्यायिन्यः, न प्रत्याख्यायिन्यः—अप्रत्याख्यायिन्यः । अत्र द्वितीयार्थे प्रथमा । अतएव एवम्भूताः तिस्रः स्त्रीः भिक्षेत । षड् वा द्वादश वा अपरिमिता वा स्त्रीः भिक्षेत इति विकल्पाः देशकालावस्थादृष्ट्या आदरणीयाः ।

मातरं प्रथमामेके । ६

एके आचार्याः मातरं—जननीं प्रथमाम्—अप्रत्याख्यायिनीषु आद्यां मन्यन्ते ।

आचार्याय भैक्षं निवेदयित्वा वाग्यतोऽहःशेषं तिष्ठेदित्येके । ७

आचार्याय—गुरवे, भैक्षं—भिक्षालब्धान्नं निवेदयित्वा—निवेद्य वाग्यतः—मौनी अहःशेषं—यावदस्तमयं, तिष्ठेत्— न उपविशेत् न शयीत इति एके आचार्या मन्यन्ते ! अस्माकं मते तु अत्र न नियमः ।

अहिंत्सन्नरण्यात् समिध आहृत्य तस्मिन्नग्नौ पूर्ववदाधाय वाचं विसृजते । ८

अहिंसन्—अच्छिन्दन्, अरण्यात्—न तु ग्रामात्, समिध आहृत्य—आनीय, तस्मिन्नग्नौ—यत्र उपनयनाङ्गहोमः कृतस्तस्मिन्नग्नौ, पूर्ववत्—समूहनादित्यायुषकरणान्तविधिना, आधाय—हुत्वा, वाचं विसृजति—