पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( १०० )

वेदं समाप्य स्नायात् । १

वेदं—मन्त्रब्राह्मणात्मकं, समाप्य—सम्यक् पाठतः अर्थतश्च अन्तं नीत्वा, स्नायात्—समावर्त्तनसंस्कारकर्माङ्गस्नानं कुर्यात् वक्ष्यमाण-विधिना ।

ब्रह्मचर्यं वाष्टाचत्वारिंशं शकं निर्वर्त्त्य । २

पक्षान्तरमाह—वा—अथवा, ब्रह्मचर्यं—ब्रह्मचारिव्रतम् अष्टचत्वा-रिंशद्वर्षाणि, निर्वर्त्त्य—समाप्य स्नायादिति शेषः ।

द्वादशकेऽप्येके । ३

पुनः पक्षान्तरमाह—एके—एके आचार्याः, द्वादशके—द्वादशवर्षं समाप्ये अपि व्रते चरिते स्नायादिति मन्यन्ते ।

गुरुणानुज्ञातः । ४

गुरुणा—आचार्येण, अनुज्ञातः—अनुमतः । उक्तेषु सर्वेषु पक्षेषु गुरोरनुमतिः कर्माङ्गत्वेनापेक्ष्यते ।

विधिर्विधेयस्तर्कश्च वेदः । ५

वेदं समाप्य स्नायादित्युक्तं, तत्र कियान् वेद इत्यपेक्षायामाह—विधिः—विधीयते इति विधिः "अग्निमादधीत, "अग्निहोत्रं जुहुयात्" इत्यादि विधायकं ब्राह्मणवाक्यम् । विधेयः—विधीयते—विनियुज्यते ब्राह्मणवाक्येन कर्माङ्गत्वेनेति विधयो मन्त्रः इषेत्वादिः । तर्कः—अर्थवादः । यथा "तेजो वै घृतम्" इति कर्काचार्याः । हरिहरगदाधरयो-रपीदमेव मतम् । तर्को मीमांसेति कल्पतरुः । कल्पसूत्रभाग इति भर्तृयज्ञः ।

षडङ्गमेके । ६

एके आचार्याः, षडङ्गं— षट् शिक्षाकल्पव्याकरणनिरुक्तज्योतिष-छन्दांसि अङ्गानि यस्य स षडङ्गः वेदः, तं समाप्य स्नायादित्याहुः ।

न कल्पमात्रे । ७

कल्पमात्रे—ग्रन्थमात्रे मन्त्रे ब्राह्मणे वा अधीते स्नानं न इच्छन्ति ।

कामं तु याज्ञिकस्य । ८