पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( १०१ )

याज्ञिकस्य—आध्वर्यवादियज्ञविद्याकुशलस्य कामम्— इच्छया स्नानम् इच्छन्ति । अतएवात्र पक्षत्रयमुपन्यस्तम् । तद् यथा—मन्त्रब्राह्मणात्मकं वेदमधीत्य अवबुध्य च स्नायादित्येकः पक्षः । साङ्गं वेदमधीत्य अवबुध्य च स्नायादित्यपरः पक्षः । ग्रन्थमात्रं यज्ञविद्यां चाभ्यस्य स्नायादिति तृतीयः पक्षः । तु शब्दः पक्षव्यावृत्तौ ॥

उपसंगृह्य गुरुँ समिधोऽभ्याधाय परिश्रितस्योत्तरतः कुशेषु प्रागग्रेषु पुरस्तात् स्थित्वाऽष्टानामुदकुम्भानां- "ये अप्स्वन्तरग्नयः प्रविष्टा गोह्य उपगोह्यो मयूखो मनोहा स्खलो विरूजस्तनूदूषुरिन्द्रियहा तान् विजहामि यो रोचनस्तमिहगृह्णामि" इत्येकस्मादपोगृहीत्वा तेनाभिषिञ्चते- "तेन मामभिषिञ्चामि श्रियै यशसे ब्रह्मणे ब्रह्मवर्चसायेति । ६

गुरुम्—आचार्यम्, उपसंगृह्य—उपसंग्रहविधिना प्रणम्य समिधः— तिस्रः समिधः, आचार्यसम्पादितसमावर्त्तनाङ्गहोमाग्नौ अभ्याधाय— प्रक्षिप्य, परिश्रितस्य—सर्वत आच्छादितस्य अग्नेः, उत्तरतः —उत्तरस्यां दिशि, स्थापितानाम् अष्टानाम् उदकुम्भानां—जलकलशानां दक्षिणोत्तरायतानां पुरस्तात् प्राच्यां दिशि, प्रागग्रेषु— आस्तीर्णेषु कुशेषु, स्थित्वा—ऊर्ध्वोभूय "ये अप्स्वन्तरिति दक्षिणकुम्भात् अपः— जलं दक्षिणहस्तेन गृहीत्वा तेन-जलेन शिरः अभिषिञ्चते—अभ्युक्षति "तेन-मामभिषिञ्चामि इत्यादिना मन्त्रेण ।

मन्त्रार्थः ( प्रजापतिः अग्निः गायत्री आपः देवताः जलादाने )— ये गोह्यप्रभृतयः अष्टौ अग्नयः अप्सु अन्तः— जलमध्ये प्रविष्टाः तान् अमङ्गलकरान् अग्नीन् विजहामि— पृथक् करोमि । यः—अग्निः, रोचनः—मङ्गलसम्पादकः इह—अस्मिन् कर्मणि तम्—अग्निं गृह्णामि स्नानार्थमिति शेषः ।

तेनेति ( प्रजापतिः यजुः आपः अभिषेचने —तेन—उदकेन, माम्—