पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( १०६ )

वृक्षे आरोहणम्—उपरिगमनम्, फलप्रपतनं—फलेन फलस्य पातन- मन्येन वा इष्टकादिना । तदाह वसिष्ठः—"नेष्टकाभिः फलं शातयीत, न फलेन फलम् (६-३६) इति । प्रपतनं त्रोटनमिति हरिहरगदाधरौ । सन्धिसर्पणं—सन्धौ—सन्ध्यायां सर्पणं—गमनम् सन्धिना—कुमार्गेण वा सर्पणम् । विवृतस्नानं—नग्नस्नानम् । विषमलङ्घनं—विषमस्य पर्वतगर्त्तादेः लङ्घनम्—अतिक्रामणम् । शुक्तवदनं—शुक्तम्—अश्लीलम्, तस्य वदनं—कथनम्, सन्ध्यादित्यप्रेक्षणं—सन्ध्ययोः आदित्यस्य प्रेक्षणं—दर्शनम् । भैक्षणं—भिक्षाचरणम् । एतानि उदपानावेक्षणादीनि न कुर्यात् ।

न ह वै स्नात्वा भिक्षेताप ह वै स्नात्वा भिक्षां जयतीति श्रुतेः । ८

भिक्षणप्रतिषेधे श्रुतिप्रमाणं दर्शयति—स्नात्वा—समावर्त्तन— कर्मानन्तरं समावृत्तः न भिक्षेत । ह वै इति निश्चयार्थे । स्नात्वा— समावर्त्तनानन्तरं भिक्षाम् अपजयति—अपाकरोति इति श्रुतेः— वेदवचनात् । अत्र व्यवहितस्यापि अप उपसर्गस्य जयतिक्रियया सम्बन्धः छान्दसः ।

वर्षत्यप्रावृतो व्रजेत्—अयं मे वज्रः पाप्मानमपहनदिति । ९

देवे वर्षति, अप्रावृतः—अनाच्छादितः, व्रजेत्—गच्छेत् "अयं मे वज्र" इत्यादि मन्त्रेण ।

मन्त्रार्थः—अयं—प्रसिद्धः वज्रः, मे—मम, पाप्मानं—पापम् अपहनत्—नाशयतु ।

अप्स्वात्मानं नावेक्षेत । १०

अप्सु—जले, आत्मानं—स्वशरीरं मुखादि, न अवेक्षेत—न पश्येत् ।

अजातलोम्नीं विपुंसीं स्त्री० षण्ढं च नोपहसेत् । ११

अजातलोम्नीं—समयेऽपि न जातानि लोमानि यस्याः सा अजात- लोम्नी ताम् । विपुंसीं—पुरुषाकारां कूर्चादिना पुरुषलक्षणोपेतामित्यर्थः । षण्ढं—नपुंसकं च नोपहसेत्—न उपगच्छेत् ।

गर्भिणीं विजव्येति ब्रूयात् । १२