पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( ११० )

गभिणीम्—अन्तर्वत्नीं, स्त्रियं, विजन्या इति पर्यायशब्देन ब्रूयात् ।

सकुलमिति नकुलम् । १३

नकुलं सकुलमिति शब्देन ब्रूयात् ।

भगालमिति कपालम् । १४

कपालं—कर्परं भगालमिति शब्देन ब्रूयात् ।

मणिधनुरितीन्द्रधनुः । १५

इन्द्रधनुः मणिधनुरिति शब्देन ब्रूयात् ।

गां धयन्तीं परस्मै नाचक्षीत । १६

गां—सुरभि, धयन्तीं—वत्सं पाययन्तीं, परस्मै—अन्यस्मै स्वामिने, नाचक्षीत—न कथयेत् ।

उर्वरायामनन्तर्हितायां भूमावुत्सर्पंस्तिष्ठन् मूत्रपुरीषे कुर्यात् । १७

उर्वरायां—शस्यवत्यां भूमौ, तथा अनन्तर्हितायां—तृणैरनाच्छादितायामनुर्वरायामपि भूमौ, मूत्रपुरीषे—मूत्रं च पुरीषं च ते द्वे न कुर्यात् । तथा उत्सर्पन्—उत्प्लवमानः, तिष्ठन्—ऊर्द्ध्वीभवन् सन्, मूत्रपुरीषे न कुर्यात् ।

स्वयं प्रशीर्णेन काष्ठेन गुदं प्रमृजीत । १८

स्वयम्—आत्मनः प्रयत्नं विना प्रशीर्णेन—छिन्नेन पतितेन काष्ठेन—दारुशकलेन अयाज्ञियेन, गुदं प्रमृजीत—प्रोञ्छेत् ।

विकृतं वासो नाच्छादयीत । १९

विकृतं—मञ्जिष्ठादिरागेण विकारमापादितं, वासः—वस्त्रं न आच्छादयीत—न परिदधीत, काषायरक्तं तु न निषिध्यते, अपितु प्रशस्यते इति भाष्यकाराः ।

दृढव्रतो वधत्रः स्यात्सर्वेषां मित्रमिव । २०

दृढं—स्थिरं, व्रतं—प्रारब्धं कर्म यस्य स दृढव्रतः, तथा वधत्रः—