पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( ११४ )

परं—तयोरपि वल्योरुत्तरतः उषसे नमः भूतानां च पतये नम इति बलिद्वयं दद्यात् ।

पितृभ्यः स्वधा नम इति दक्षिणतः । ९

दक्षिणतः— ब्रह्मादिवलीनां दक्षिणत इति हरिहरगदाधरौ । आचारस्तु सर्ववलीनां दक्षिणभागे, पितृकर्मत्वात् प्राचीनावती दक्षिणामुखः पितृभ्यः स्वधा नम इति एकं बलिं दद्यात् । इति पितृयज्ञः ।

पात्रं निर्णिज्योत्तरापरस्यां दिशि निनयेद् यक्ष्मैतत इति । १०

पात्रम्—उद्धरणपात्रं, निर्णिज्य—प्रक्षाल्य, निर्णेजनजलम्, उत्तरापरस्यां—वायव्यां दिशि निनयेत्—उत्सृजेत् “यक्ष्मैतत्ते निर्णेजनम्” इति मन्त्रेण ।

उद्धृत्याग्रं ब्राह्मणायवनेज्य दद्याद्धन्त त इति । ११

उद्धृत्य—वैश्वदेवादन्नात् अवदाय, अग्रं—षोडशग्रासपरिमितं ग्रासचतुष्टयपरिमितं वा अन्नं ब्राह्मणाय—विप्राय, अवनेज्य—अवनेजनं दत्त्वा “हन्त ते” इति मन्त्रेण दद्यात् । इति मनुष्ययज्ञः ।

मनुष्ययज्ञात्पूर्वं स्वाध्यायरूपस्य ब्रह्मयज्ञस्य काल इति हरिहरः। मनुष्ययज्ञानन्तरं षाट्पौरुषिकं नित्यश्राद्धम् ।

यथार्हं भिक्षुकानतिथींश्च सम्भजेरन् । १२

यथार्हं—यः यथा अर्हति तदनतिक्रम्य, भिक्षुकान्— परिव्राजक—ब्रह्मचारिप्रभृतीन्, अतिथीन्—अध्वनीनान् श्रोत्रियादीन् , सम्भजेरन्—भिक्षाभोजनदानादिना तोषयेरन् गृहेमेधिनः ।

बालज्येष्ठा गृह्या यथार्हमश्नीयुः । १३

वाल्योज्येष्ठः प्रथमः येषां ते बालज्येष्ठाः, गृह्या—गृहे भवाः पुत्रादयः, यथार्हं—यथायोग्यम्, अश्नीयुः—भुञ्जीरन् ।

पश्चात् गृहपतिः पत्नी च । १४

पश्चात्—गृह्याणां भोजनानन्तरं गृहपतिः—गृहस्वामी पत्नी—तद्भार्या च अश्नीयाताम् ।