पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( ११८ )

हुत्वा हुत्वौदुम्बर्यस्तिस्रस्तिस्रः समिध आदध्युरार्द्राः
सपलाशा घृताक्ताः सावित्र्या । १३

हुत्वा हुत्वा—अक्षतधानानां प्रत्येकहोमानन्तरं सर्वे आचार्य-सहिताः शिष्याः, तिस्रः तिस्रः—प्रतिव्यक्ति तिस्रः, सपलाशाः—पत्रसहिताः आर्द्राः-अशुष्काः, घृताक्ताः- घृतलिप्ताः, औदुम्बर्यः—उदुम्बरवृक्षोद्भूवाः समिधः, सावित्र्या— सवितृदेवताकया तत्सवितुरितिऋचा वह्नौ आदध्युः—प्रक्षिपेयुः । अत्र समिधां त्रयस्य वारत्रयेण होमः न तु युगपत् ।

ब्रह्मचारिणश्च पूर्वकल्पेन । १४

ततः ब्रह्मचारिणः—शिष्याः, पूर्वकल्पेन—उपनयनकर्मोक्तविधिना समिदाधानं कुर्युः ।

शन्नो भवन्त्वित्यक्षतधाना अखादन्तः प्राश्नीयुः । १५

“शन्नो भवन्तु वाजिन” इति अनया ऋचा सर्वे आचार्यसहिताः शिष्याः, अक्षतधानाः—अक्षताश्च धानाश्च ताः, अखादन्तः—दन्तैरचर्वयन्तः, प्राश्नीयुः—प्रत्येकं त्रिसंख्याकाः प्राश्नीयुरिति हरिहरः ।
मन्त्रः – शं नो भवन्तु वाजिनो हवेषु देवताता मितद्रवः स्वर्काः ।
जम्भयन्तोऽहिं वृकँ रक्षाँसि सनेम्यस्मद्युयवन्नमीवाः ।। यजुः ६-१६

दधिक्राव्ण इति दधि भक्षयेयुः । १६

सर्वे पूर्वोक्ताः दधिक्राव्ण इति मन्त्रेण दधि भक्षयेयुः ।
मन्त्रो यथा—“दधिक्राव्णो अकारिषं जिष्णोरश्वस्य वाजिनः । सुरभि नो मुखा करत् प्रण आयूँषि तारिषत् । शु. य. २३-३२

स यावन्तं गणमिच्छेत् तावतस्तिलानाकर्षफलकेन
जुहुयात् सावित्र्या, शुक्रज्योतिरित्युवाकेन वा । १७

सः—आचार्यः, यावन्तं —यावत्संख्याकं, गणं—शिष्याणां समूहम् इच्छेत्—कामयेत, तावतः—तावत्संख्याकान् तिलान्, आकर्षफलकेन—उदुम्बरकाष्ठनिर्मितेन सर्पाकृतिना बाहुप्रमाणेण जुहुयात् तत्सवितुरिति