पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( ११७ )

यदि यजुर्वेदमुपाकरोति तदा, अन्तरिक्षाय स्वाहा वायवे स्वाहेति आहुतिद्वयं हुत्वा ऋग्वेदवत् ब्रह्मणे छन्दोभ्य इति आहुतिद्वयं तथा प्रजापत्याद्यनुमत्यन्ताः सप्ताहुतीर्जुहुयात् ।

सामवेदोपाकरणे दिवे स्वाहा सूर्याय स्वाहेति आहुतिद्वयं हुत्वा तथा ब्रह्मणे छन्दोभ्य इत्याहुतिद्वयं तथा प्रजापत्यादिसप्ताहुतीर्जुहुयात् ।

अथर्ववेदोपाकरणे—दिग्भ्यः स्वाहा, चन्द्रमसे स्वाहा इति आहुतिद्वयं हुत्वा ब्रह्मणे छन्दोभ्य इति आहुतिद्वयं तथा प्रजापत्यादिसप्ताहुतीश्च जुहुयात् ।

एकदा सर्ववेदोपाकरणे प्रतिवेदं स्वस्ववेदाहुतिद्वयं ब्रह्मणे-छन्दोभ्य इति आहुतिद्वयं चेति संकलनया आहुतिचतुष्टयं हुत्वा ततः प्रजापत्याद्यनुमत्यन्ताः सप्ताहुतीः तन्त्रेण जुहुयात् । एतेन एकदा सर्ववेदोपाकरणे त्रयोविंशतिः (२३) आहुतयो भवन्ति । एकस्य वेदस्य उपाकरणे एकादश आहुतयः इति ।

एतदेव व्रतादेशनविसर्गेषु । १०

व्रतादेशनं—वेदारम्भः विसर्गः—समावर्त्तनम् ! व्रतादेशनानि च विसर्गश्च व्रतादेशनविसर्गाः, तेषु—व्रतादेशनविसर्गेषु, एतत्—उपाकरण-विहितहोमकर्म भवति एव ।

सदसस्पतिमित्यक्षतधानास्त्रिः । ११

"सदसस्पति"मितिमन्त्रेण आचार्यः, अक्षतधानाः—अक्षताः यवाः, धानाः—भृष्टयवाः, ताः अक्षतधानाः, त्रिः—त्रिवारम् अर्थात् अक्षतैः वारत्रयं तथा धानाभिश्च वारत्रयं जुहुयात् ।

सर्वेऽनुपठेयुः । १२

सर्वे—सर्वे शिष्याः, अनुपठेयुः—आचार्येण सह पठेयुः सदसस्पति-मिति मन्त्रम् अक्षतधानाहोमकाले । सदसस्पतिमिति मन्त्रो यथा—

"सदसस्पतिमद्भुतं प्रियमिन्द्रस्य काम्यम् ।
सनिं मेधामयासिषॐ स्वाहा । यजुः ३२-१३