पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( १२१ )

अवस्फूर्जन्ती—विद्योतमाना विद्युत्, भूमिचलनं—भूमिकम्पः, अग्निः, तेषाम् उत्पातेषु, आकालं—यस्मिन् काले उल्कादेः आपतनं परदिने तावत्कालपर्यन्तम् अनध्यायः । ऋतुसन्धिषु ऋतूनां सन्धिषु पूर्वस्य ऋतोः अन्त्या रात्रिः उत्तरस्य आद्यम् अहश्च अनध्यायकाल इत्यर्थः ।

उत्सृष्टेष्वभ्रदर्शने सर्वरूपे च त्रिरात्रं त्रिसन्ध्यं वा । ३

उत्सृष्टेषु—वक्ष्यमाणविधिना छन्दःसु उत्सृष्टेषु, अर्थात् उत्सर्गा- नन्तरं त्रिरात्रमनध्यायः । तथा अभ्रदर्शने—अतिशयितस्य मेघस्य दर्शने, सर्वरूपे— विद्युदभ्रवायुवृष्टिगर्जितानां युगपत् प्रवृत्तौ, त्रिरात्रम्— अहोरात्रत्रयं वा—पक्षान्तरे, त्रिसन्ध्यं—सन्ध्यात्रयम् अर्थात् तृतीय- सन्ध्यापर्यन्तम् अनध्यायः ।

भुक्त्वाऽऽर्द्रपाणिरुदके निशाया ॐ सन्धिवेलयो- रन्तःशवे ग्रामेऽन्तर्दिवाकीर्त्ये । ४

भुक्त्वा—भोजनानन्तरम्, आर्द्रपाणिः—अशुष्कहस्तः यावत् स्यात् तावत् अनध्यायः । उदके यावत् वर्त्तते तावत् अनध्यायः । निशायां— महानिशायाम् । "महानिशा च विज्ञेया मध्यमं प्रहरद्वयम् । सन्धिवेलयोः—सूर्यस्य उदयास्तमनयोः, अन्तःशवे—अन्तः—मध्ये शवः— मृतशरीरं यस्य सः अन्तःशवः, तस्मिन् ग्रामे, अन्तर्दिवाकीर्त्ये, दिवाकीर्तिः—चाण्डालः, स अन्तः—मध्ये यस्य सः अन्तर्दिवाकीर्त्यः देशः तत्र अनध्यायः ।

धावतोऽभिशस्तपतितदर्शनाश्चर्याभ्युदयेषु च तत्कालम् । ५

धावतः—शीघ्रं गच्छतः जनस्य अनध्यायः । तथा—अभिशस्तः— ब्रह्महत्यादिपापेनाभियुक्तः, पतितः—ब्रह्महत्यादिरतनीयपापेन युक्तः, तौ—अभिशस्तपतितौ, तयोः दर्शनम्, आश्चर्यम्—अद्भुतम्, अभ्युदयः— पुत्रजन्मादिः । एतेषु धावनादिनिमित्तेषु चकारात् पूर्वसूत्रोक्तेषु च निमित्तेषु यावत्कालं निमित्तं तावदनध्यायः ।