पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( १२२ )

नीहारे वादित्रशब्द आर्त्तस्वने ग्रामान्ते श्मशाने
श्वगर्दभोलूकशृगालसामशब्देषु शिष्टाचरिते च तत्कालम्।

नीहारे—कुज्झटिकायां, वादित्रशब्दे—वादित्राणां मृदङ्गादीनां शब्दे, आर्त्तस्वने—आर्त्तस्य दुःखितस्य स्वने—क्रन्दने । ग्रामान्ते—ग्रामसीम्नि, श्मशाने—प्रेतभूमौ, श्वा—कुक्कुरः, गर्दभः—रासभः, उलूकः—पेचकः, शृगालः प्रसिद्धः, साम—सामवेदः, तेषां च शब्दे श्रूयमाणे शिष्टाचरिते—शिष्टस्य श्रोत्रियस्य आचरिते—आगमने च तत्कालं—यावन्निमित्तं तावन्तं कालमनध्यायः ।

गुरौ प्रेतेऽपोऽभ्यवेयाद्दशरात्रं चोपरमेत् । ७

गुरौ—आचार्ये, प्रेते—मृते, अपः—जलम्, अभ्यवेयात्—प्रविशेत्, स्नानपूर्वकमुदकदानायेति भावः । दशरात्रं—दश अहोरात्राणि उपरमेत्—अध्ययनात् विरमेत् । चकारः उदकदानानध्ययनयोः समुच्चयार्थः ।

सतानूनप्त्रिणि सब्रह्मचारिणि च त्रिरात्रम् । ८

तानूनप्त्रं नाम सोमयागे ऋत्विजां दीक्षितस्य च आज्याभिमर्शन-लक्षणं कर्म। समानं तानूनप्त्रं येन सह अस्ति स सतानूनप्त्री, तस्मिन् सतानूनप्त्रिणि, सब्रह्मचारिणि—समाने ब्रह्मणि—वेदे चरतीति सब्रह्मचारी सहाध्यायी, तस्मिन् च प्रेते, त्रिरात्रम्—अहोरात्रत्रयम् अनध्यायः।

एकरात्रमस्रह्मचारिणि । ९

अस्रह्मचारिणि—भिन्नाचार्ये सहाध्यायिनि प्रेते एकरात्रमनध्यायः।

अर्द्धषष्ठान् मासानधीत्योत्सृजेयुः । १०

अर्द्धषष्ठान् मासान्—अर्द्धः षष्ठोमासः येषां मासानां तान्, अधीत्य—पठित्वा उत्सृजेयुः—त्यजेयुः । किमुत्सृजेयुरिति प्रश्ने, पूर्वं श्रावण्यादौ उपाकृतानि छन्दांसि इति यावत् ।

अर्द्धसप्तमासान् वा । ११