पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( १५१ )

सहस्रसातमः—नानार्थप्रदमुख्यः, पुनश्चायमग्निः सुवीर्य्यः—श्रेयःप्राप्ति-सहायकः, सः—अग्निः, नौ—आवाम् जायापती, श्रैष्ठ्ये—श्रेष्ठकर्मणि दधातु – स्थापयतु ।

पश्चादग्नेः प्राञ्चमञ्जलिं करोति—
दैवीं नावमिति तिसृभिः । ६

ततः अग्नेः—आवसथ्यस्य, पश्चात्—पश्चिमायां दिशि स्थित्वा, अञ्जलिं – करसंपुटं प्राञ्चं—प्रागग्रं करोति, "दैवीं नाव"मित्यादिभिः तिसृभिः ऋग्भिः । यथा—
"दैवीं नावँ० स्वरित्रामनागसमस्रवन्तीमारुहे मा स्वस्तये । (शु.य.२१-६)
सुनावमारुहेयमस्रवन्तीमनागसम् । शतारित्राँ० स्वस्तये । (शु.य. २१-७)
आ नो मित्रावरुणाघृतैर्गव्यूतिमुक्षतम् । मध्वा रजाँ०सि सुक्रतू । ( शु. य. २१-८ )

स्रस्तरमारोहन्ति । १०

एवमञ्जलिं विधाय स्रस्तरम् आरोहन्ति सर्वे ।
ब्रह्माणमामन्त्रयते— ब्रह्मन् प्रत्यवरोहामेति । ११

स्रस्तरारोहणे विधानमाह—तत्र स्वामी ब्रह्माणम् आमन्त्रयते—पृच्छति । किम् ? ब्रह्मन् प्रत्यवरोहाम इति वाक्येन ।
ब्रह्मानुज्ञाताः प्रत्यवरोहन्त्यायुःकीर्त्तिं यशोबलमन्नाद्यं प्रजामिति । १२

प्रत्यवरोहध्वमिति वाक्येन ब्रह्मणा अनुज्ञाताः—प्रसूताः, प्रत्यवरोहन्ति—स्रस्तरमारोहन्ति "आयुः कीर्त्तिम्" इत्यादिना मन्त्रेण । अत्र स्त्रीणामपि मन्त्रपाठः ।
मन्त्रार्थः—आयुरादि आरोहेम—लभेम इति प्रार्थना ।
उपेता जपन्ति—
सुहेमन्तः सुवसन्तः सुग्रीष्मः प्रतिधीयतान्नः ।
शिवा नो वर्षाः सन्तु शरदः सन्तु नः शिवा इति । १३