पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( १६५ )

२- हे शाले, त्वम् अश्वावती—अश्वयुक्ता, गोमती—गोयुक्ता, सूनृतावतो—प्रियसत्यवाक्यवती, महते सौभाग्याय—अत्यर्थं भाग्योदयाय, उच्छ्रयश्व—उत्थिता भव, त्वा—शालामाश्रित्य शिशुः—वालकः आक्रन्दतु क्रीडार्थं परस्परम् आह्वानं करोतु, शिशुरित्यत्र जातावेकवचनम् । धेनवः—प्रसूताः गावः, गावः—अप्रसूताश्च, वाश्यमानाः—परस्परं कामयमानाः आक्रन्दन्तु । अस्यां शालायां शिशवः क्रीडन्तु गावश्च वर्धन्तामिति भावः ।

३- त्वा—त्वां शालाम्, आ—आश्रित्य, तरुणः—समर्थः कुमारः—वटुः आक्रन्दतु—वेदघोषं करोतु । वत्सः—गोशिशुः, च—समुच्चये, जगदैः—रक्षकैः सह आक्रन्दतु—स्तन्यपानार्थं मातरमाह्वयतु । तथा परिस्रुतः—उत्सिञ्चन्, दध्नः कुम्भः—दधिकलशः अन्यैः ऋद्ध्यादि कलशैः सह उप—मम समीपे, आक्रन्दतु—शब्दं करोतु इति भावः ।

४- हे शाले ! त्वं क्षेमस्य—कुशलस्य सौभाग्यस्य पत्नी—स्वामिनी, बृहती—स्वगुणैः महती, सुवासाः—शोभनवस्त्रयुक्ता, हे सुभगे—सुशोभने अथवा सुसमृद्धे शाले ! त्वं नः—अस्मभ्यं रयिं—धनं धेहि—धारय । कीदृशं तत् धनम् ? सुवीर्य्यं—दानादिसुशक्ति-युक्तम्, अश्वावत्—अश्वयुक्तं, गोमत्—गोयुक्तम्, ऊर्जस्वत्—रसयुक्तं, वनस्पतेः—वृक्षस्य, पर्णमिव—पत्रवत्, यथा वसन्तादौ वनस्पतेः पत्राणि पूर्यन्ते तथा शाला धनेन अभिपूर्थताम् । नः—अस्माकं, रयिः—धनमपि पूर्यताम् । इदम्—एतच्छालारूपं स्थानम्, अनु—अनुदिनं, वसानः—अधिवसन् अह ं श्रेयः—कल्याणं लभेयमिति शेषः ।

प्रपद्यते । ५

ततः शालायां निर्मितायां प्रपद्यते—शालां प्रविशति ।

अभ्यन्तरतोऽग्निमुपसमाधाय दक्षिणतो ब्रह्माणमुपवेश्योत्तरत उदपात्रं प्रतिष्ठाप्य स्थालीपाकञ्छ्रपयित्वा निष्क्रम्य द्वार-समीपे स्थित्वा ब्रह्माणमामन्त्रयते ब्रह्मन् प्रविशामीति । ६