पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

(१४)

४- कर्त्तारञ्च विकर्त्तारं विश्वकर्माणमोषधींश्च वनस्पतीन् ।
एतान्सर्वान्प्रपद्येऽहं वास्तु मे दत्त वाजिनः स्वाहा ॥
५- धातारञ्च विधातारं निधीनां च पतिं सह ।
एतान्सर्वान्प्रपद्येऽहं वास्तु मे दत्त वाजिनः स्वाहा ॥
६- स्योनं शिवमिदं वास्तु दत्तं ब्रह्मप्रजापती ।
सर्वाश्च देवताः स्वाहा ॥ इति ॥ ६

आज्यभागहोमानन्तरं स्थालीपाकस्य—चरोः “अग्निमिन्द्र” इत्यादिभिः षड्भिः मन्त्रैः प्रतिमन्त्रं षडाहुतीर्जुहोति ।
मन्त्रार्थः (अग्निमिन्द्रमित्यादिषड् मन्त्राणां विश्वामित्रः, अनुष्टुप्, लिङ्गोक्ता देवता)

१- अहमग्न्यादीन् देवान् हविर्ग्रहणाय उपह्वये—मत्समीपमाह्वयामि । वाजी—अन्नमयी सीता लाङ्गलपद्धतिरित्यर्थः । हे वाजिनः—अन्नवन्तः, देवाः, अग्रेण यूयं मे—मह्यं, वास्तु—गृहं, दत्त—प्रयच्छत मदायत्तं कुरुत इत्यर्थः ।

२- सर्पान् सर्वान् देवजनान् सुदर्शनं—शोभनदर्शनं, हिमवन्तं—पर्वतराजं, जगदैः—अनुचरैः सह वर्त्तमानान् वस्वादींश्च, एतान् सर्वान् अहं प्रपद्ये—शरणं व्रजामि । हे वाजिनः—अन्नवन्तः देवा मे वास्तु दत्त इति पूर्ववत् ।

३- मध्यन्दिना—मध्याह्नेन सह पूर्वाह्णम् अपराह्णं च उभे तथा प्रदोषं—सूर्यास्तमनप्रभृतिमुहूर्त्तत्रयरूपम्, अर्धरात्रं—निशीथं, तथा महापथां—बहुमुखीं, देवीं—द्योतनात्मिकां, व्युष्टाम्—उषसञ्च सर्वान् अहं प्रपद्ये । चतुर्थपञ्चममन्त्रौ स्फुटार्थौ ।

६- हे ब्रह्मप्रजापती—ब्रह्मा च प्रजापतिश्च, वेदप्रजापती वा युवां, स्योनं—सुखकरं, शिवं—कल्याणकरम्, इदम्—अनुभूयमानं वास्तु—गृहं, मह्यं दत्तं—प्रयच्छतम् । हे सर्वाः देवताः भवत्य इदं वास्तु मह्यं