पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( १६२ )

त्रिरात्रं ब्रह्मचारिणोऽधःशायिनो न किञ्चन कर्म कुर्युः । २३

त्रिरात्रं — त्रीणि अहोरात्राणि यावत्, ब्रह्मचारिणः — अकृतस्त्रीप्रसङ्गाः, अधःशायिनः — खट्वादिब्यतिरेकेण शेरते इत्येवंशीलाः सन्तः, किञ्चन — गृहव्यापारादि, कर्म — लौकिकं स्मार्त्तं वा कर्म स्वयं न कुर्युः — नाचरेयुः ।

न प्रकुर्वीरन् । २४

न प्रकुर्वीरन् — अन्यैरपि पुरुषैः कर्म न कारयेयुः । अन्तर्भूतोऽत्र णिच् ज्ञेयः । अयं च कर्मनिषेधः विहितेतरकर्मपरः । अन्यथा प्रेतक्रियायामपि बाधापत्तेः ।

क्रीत्वा लब्ध्वा वा दिवैवान्नमश्नीयुरमांसम् । २५

अमांसं — मांसरहितम्, अन्नं — भक्तं भोज्यद्रव्यं वा, क्रीत्वा — मूल्यदानेन स्वीकृत्य, लब्ध्वा — अयाचितभावेन अन्यतः प्राप्य, दिवा — दिवसे, एव — अवधारणे, न रात्रौ इत्यर्थः । अश्नीयुः — भुञ्जीरन् ।

प्रेताय पिण्डं दत्त्वाऽवनेजनदानप्रत्यवनेजनेषु नामग्राहम् । २६

प्रेताय — मृताय, अवनेजनदानप्रत्यवनेजनेषु — अवनेजनञ्च दानञ्च प्रत्यवनेजनञ्च तेषु । अत्र अवनेजनं — पिण्डदानात् पूर्वं प्रेताय शौचार्थमुदकदानं, दानं — पिण्डदानं, प्रत्यवनेजनं — पिण्डदानात्परं शौचार्थमुदकदानम्, एतेषु व्यापारेषु, नामग्राहं — प्रेतस्य नामग्रहणपूर्वकम् 'अमुकप्रेत अमुकसगोत्र अवनेनिक्ष्व' इत्यादिरूपेण प्रत्यहं, पिण्डं — पूरकपिण्डं, दत्त्वा — प्रदाय तदनन्तरम् अश्नीयुरिति पूर्वेण सम्बन्धः ।

मृन्मये तां रात्रीं क्षीरोदके विहायसि
निदध्युः प्रेतात्र स्नाहीति । २७

तां — यस्मिन् दिने प्रेतोऽभूत् तत्सम्बन्धिनीं, रात्रीं — निशामभिव्याप्य, क्षीरोदके — क्षीरञ्च उदकञ्च ते दुग्धपानीये, विहायसि — आकाशे त्रिकाष्ठचवलम्बितशिक्यादौ, मृन्मये — मृन्मयपात्रे घटादौ शरावादौ वा "प्रेतात्र स्नाहि" इति वाक्यमुच्चार्य निदध्युः — स्थापयेयुः । अत्र मृन्मये