पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( १६१ )

वस्त्रदक्षिणामुखप्राचीनावीतित्वधर्मः प्रेतक्रियाकर्तुः निमज्जनभिन्नेष्वपि प्रेतकर्मसु वोद्धव्यः ।

प्रेतायोदक्तं सकृत् प्रसिञ्चन्त्यञ्जलिनाऽसावेतत्त उदकमिति । १६

प्रेताय— मृताय, उदकम्— अञ्जलिना— पाणिपुटेन, सकृत्— एकवारं **प्रसिञ्चन्ति—**शुद्धायां भूमौ प्रक्षिपन्ति, **असौ—**प्रेत “एतत्ते-उदक”मिति मन्त्रेण ।

उत्तीर्णाञ्छुचौ देशेशाद्वलवत्युपविष्टांस्तत्रेतानपवदेयुः । २०

उत्तीर्णान्— नद्यादिजलाधारात् ऊर्ध्वमागतान्, शुचौ— पूते, मूत्रपुरीषभस्मतूषाङ्गाराद्यशुचिद्रव्यरहिते, शाद्वलवति— शाद्वलं—हरिततृणं तद्वति, **देशे—**भूभागे,**उपविष्टान्—**आसीनान् प्रेतस्य पुत्रादीन् अपवदेयुः— इतिहासपुराणायुपन्यासेन संसारासारताख्यापनेन शोक-रहितान् कुर्युः अपरे सुहृद इति शेषः ।

अनवेक्षमाणा ग्राममायान्ति रीतिभूताः कनिष्ठपूर्वाः । २१

**उदकक्रियानन्तरं पुत्रादयः अनवेक्षमाणाः—**पश्चादनवलोकयन्तः **रीतिभूताः—**श्रेणीभूताः अग्रपश्चाद्भावेन वर्तमानाः इत्यर्थः, कनिष्ठपूर्वाः— कनिष्ठः लघिष्ठः बाल इति यावत् । सः पूर्वः अग्रिमः येषां ते, स्वस्वकनिष्ठानुसारिण इत्यर्थः । **इत्थं भूताः ज्ञातयः ग्रामं—**स्वनिवास-देशम्, आयान्ति—आगच्छन्ति ।

निवेशनद्वारे पिचुमन्दपत्राणि विदश्याचम्यो- दकमग्निं गोमयं गौरसर्षपांस्तैलमालभ्याऽ श्मानमाक्रम्य प्रविशन्ति । २२

निवेशनस्य— प्रेतस्वामिकस्य गृहस्य, द्वारे— मुख्यद्वारदेशे, **पिचुमन्दस्य—**निम्बवृक्षस्य,**पत्राणि—**पलाशान्, **विदश्य—**दन्तैरवखण्ड्य, **आचम्य—**स्मार्त्तमाचमनं विधाय, **उदकं—**जलम् **अग्निं—**वह्नि, **गोमयम्—**आर्द्रगोपुरीषं, **गौरसर्षपान्, तैलं—**तिलसम्भवं स्नेहं **च—**समुच्चये, एतानि प्रत्येकमलभ्य— स्पृष्ट्वा, अश्मानं— पाषाणम्, **आक्रम्य—**पादेन स्पृष्ट्वा, **प्रविशन्ति—**गृहाभ्यन्तरं गच्छन्ति । उत्कलेषु वह्निस्पर्शस्थाने दीपदर्शनसमाचारो विद्यते ! जलस्थाने हरिद्राजलस्य च ।