पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( २१७ ) ( अधीताविस्मरणोपायः )

अथातोऽधीत्याधीत्यानिराकरणम् । १

अथ—इदानीम्, अधीत्य अधीत्य—पठित्वा पठित्वा, अनिराकरणम्—अपरित्यागः कर्त्तव्यः वक्ष्यमाणमन्त्रेण अङ्गालम्भनेन ।

प्रतीकं मे विचक्षणं जिह्वा मे मधु यद् वचः ।
कर्णाभ्यां भूरि शुश्रुवे मा त्वर्त् हार्षीः श्रुतं मयि ॥ २ क

मन्त्रार्थः— ( परमेष्ठी, गायत्री, अङ्गानि, आलम्भने ) मे—मम, प्रतीकं—मुखं, विचक्षणं—विविधं चष्टे इति विचक्षणः तादृशमस्तु, अर्थात् शुद्धशब्दोच्चारणं करोतु । मे—मम, जिह्वा, यद्वचः—यादृशं वचनं, मधु—मधुमयं, तत् वदतु इति शेषः । कर्णाभ्याम् अहं भूरि—बहु सम्यक्तया । शुश्रुवे—शृणुयाम् । हे वेदपुरुष ! मयि—पाठके, यत् श्रुतम् अधीतं शास्त्रं वर्त्तते, तत् त्वं मा हार्षीः—नापहरं ।

---

ब्रह्मणः प्रवचनमसि ब्रह्मणः प्रतिष्ठानमसि, ब्रह्मकोशोऽसि
सनिरसि शान्तिरस्यनिराकरणमसि ब्रह्मकोशं मे विश ।
वाचा त्वापिदधामि वाचात्वापिदधामि ॥ २ ख

त्वं मम विषये ब्रह्मणः—वेदस्य, प्रवचनं—पाठनं, पाठतं व्याख्यानं वा, असि—भवसि, भव इत्यर्थः । अत्र सर्वत्र एधिपदार्थे असिपदं प्रयुक्तम् । तथा ब्रह्मणः — वेदस्य प्रतिष्ठानं—स्थितिः असि—भव । पुनश्च मयि