पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( १४ )

अनामिकाङ्गुष्ठेन च त्रिर्निरुक्षयति । १-३-२०

ततः अर्च्यः मधुपर्कम् अनामिकाङ्गुष्ठेन—अनामिका च अङ्गुष्ठश्च अनामिकाङ्गुष्ठौ, तयोः समाहारः अनामिकाङगुष्ठं, तेन त्रिः—त्रिवारं, निरुक्षयति—पात्राद् बहिः निःसारयति ।

तस्य त्रिः प्राश्नाति “यन्मधुनो मधव्यं परमꣳरूपमन्नाद्यम् तेनाहं मधुनो मधव्येन परमेण रूपेणान्नाद्येन परमो मधव्योऽन्नादोसानीति । १-३-२१

ततः तस्य— मधुपर्कस्य एकदेशम् आदाय त्रिः—त्रिवारं प्राश्नाति—भक्षयति यन्मधुन इति मन्त्रेण ।

मन्त्रार्थः ( कुत्सो जगती, मधुपर्कः प्राशने )—हे देवाः ! मधुनः यत् परमं—श्रेष्ठं, मधव्यं-स्वादु, यच्च परमं रूपं, यच्च अन्नाद्यं-समुचितभोज्यम् अन्नं वा, तेन सर्वरूपेण मधुनः मधव्येन—मधुनः उत्कृष्टरसेन, परमेण—उत्कृष्टरूपेण अन्नाद्येन च परमः उत्कृष्टः मधव्यः—मधुपर्काईः, अन्नादः—सदन्नभोक्ता, असानि—भवानि ।

मधुमतीभिर्वा प्रत्यृचम् । १-३-२२

अथवा मधुमतीभिः—मधुवाताऋतायतइत्यादिभिः तिसृभिः ऋग्भिः प्रत्यृचं सकृत् सकृत् प्राश्नाति । मन्त्रा यथा—

(१) मधुवाता ऋतायते मधु क्षरन्ति सिन्धवः माध्वीर्नः सन्त्वोषधीः । शु. य. १३/२७

(२) मधुनक्तमुतोषसो मधुमत् पार्थिवꣳरजः । मधुद्यौरस्तु नः पिता । शु. य. १३/२८

(३) मधुमान्नो वनस्पति र्मधुमाँ अस्तु सूर्य्यः । माध्वीर्गावो भवन्तु नः । शु. य. १३/२६