पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( १५ )

पुत्रायान्तेवासिने वोत्तरत आसीनायोच्छिष्टं दद्यात् ।
१-३-२३

प्राशनानन्तरम् अर्च्चनीयस्य उत्तरतः — उत्तरस्यां दिशि, आसीनाय पुत्राय अन्तेवासिने—उपनयनप्रभृति-विद्यार्थित्वेन समीपे वर्त्तमानाय शिष्याय वा उच्छिष्टं—भोजनावशिष्टं मधुपर्कं दद्यात् ।

सर्वं वा प्राश्नीयात् । १-३-२४
प्राग् वासञ्चरे निनयेत् । १-३-२५

सर्वं-मधुपर्कं प्राश्नीयात् । अथवा प्राक् — प्राच्यां दिशि असञ्चरे—जनसंचारवर्जिते देशे, निनयेत्—प्रवाहयेत् ।

आचम्य प्राणान् संमृशति “वाङ् म आस्ये नसोः प्राणोऽक्षणो-श्चक्षुः कर्णयोः श्रोत्रं बाह्वोर्बलमूर्वोरोजोऽरिष्टानि मेऽङ्गानि-तनूस्तन्वा मे सहेति । १-३-२६

तत आचम्य — सकृत् आचमनं कृत्वा, प्राणान्—इन्द्रियाणि संमृशति—जलेन स्पृशति वाङ्म आस्य इत्यादि मन्त्रेण । वाङ्म आस्ये अस्तु इति जलसहितेन कराग्रेण मुखम् । नसोर्मे प्राणोऽस्तु इति तर्जन्यङ्गुष्ठाभ्यां युगपद् दक्षिणवामनासारन्ध्रे । अक्ष्णोर्मे चक्षुरस्तु इति मन्त्रावृत्त्या दक्षिणोत्तरकर्णौ । बाह्वोर्मे बलमस्तु इति मन्त्रावृत्त्या दक्षिणोत्तरौ बाहू । ऊर्वोर्मे ओजोऽस्तु इति युगपत् ऊरू । अरिष्टानि मेऽङ्गानि तनूस्तन्वा मे सह सन्तु इति शिरःप्रभृतीनि पादान्तानि सर्वाणि अङ्गानि उभाभ्यां हस्ताभ्याम् आलभते ।

आचान्तोदकाय शासमादाय गौरिति त्रिः प्राह । १-३-२७

आचान्तोदकाय—आचान्तम् उदकं येन स आचान्तोदकः तस्मै अर्ध्याय । अत्र तादर्थ्ये चतुर्थी । शासं – खड्गम् आदाय-गृहीत्वा, स्वयं यजमानः गौ—गौ—गौ रिति त्रिः—त्रिवारं, प्राह—ब्रवीति ।