पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( १६ )

प्रत्याह—“माता रुद्राणां दुहिता वसूनां स्वसादित्याना- ममृतस्य नाभिः। प्रणुवोचं चिकितुषे जनाय मागामनागामदितिं वधिष्ठ। मम चामुष्य च पाप्मानँ हतोतीति यद्यालभेत। १-३-

ततोऽर्ध्यः मातारुद्राणामिति मन्त्रं पठित्वा मम च अमुक- शर्मणः यजमानस्य च पाप्मानं हतोसि इति प्रत्याह=वदति, यदि गाम् आलभते—व्यापादयति।

मन्त्रार्थः (ब्रह्मा त्रिष्टुप् गौः अभिमन्त्रणे)—इयं गौः रुद्राणां माता, रुद्रास्त्वेकादश। तदाह हेमाद्रौ योगियाज्ञवल्क्यः— “अजैकपादहिर्बुध्नो विरूपाक्षोथ रैवतः हरश्च बहुरूपश्च त्र्यम्बकश्च सुरेश्वरः ॥ सावित्रश्च जयन्तश्च पिनाकी चापराजितः एते रुद्राः समाख्याता एकादश सुरोत्तमाः ॥ इति

पुनश्चेयं गौः वसूनाम्—अष्टविधानां दुहिता कन्या, वसवश्चोक्ता मिताक्षरायाम् (२-१०२) धरो ध्रुव-स्तथा, सोम आपश्चैवानिलोऽनल । प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवोऽष्टौ प्रकीर्त्तिताः ॥

पुनश्च सा आदित्यानां द्वादशसंख्याकानां स्वसा—भगिनी। आदित्या- श्चोक्ता हेमाद्रौ योगियाज्ञवल्क्येन— इन्द्रो धाता भगः पूषा मित्रोऽथ वरुणोऽर्यमा । अत्रिर्विवस्वांस्त्वष्टा च सविता विष्णुरेव च । एते वै द्वादशादित्या देवानां प्रवरा मताः ॥ इति

तथाचेयं गौः अमृतस्य—क्षीरादेः नाभिः—उत्पत्तिस्थानम् चिकितुषे- चेतनावते जनाय, प्रवोचम्—अहं ब्रवीमि, त्वं इमाम्—अनागाम्— अनपराधाम्, अदितिं—देवमातरम् अवध्यां वा, गां मावधिष्ठ—तु मारय, नु इति अनुनये। “नुस्यात् प्रश्ने विकल्पार्थेऽप्यतीतानुनयार्थयोः" इति विश्वः ।