पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( १८ )

यजमानं कृतार्घ्याः—कृतः अर्घः येषां ते एव याजयेयुः,। कारणं चात्र निर्दिशति “नाकृताध्यांः इति श्रुतेः” अकृतार्घ्याः ऋत्विजः न याजयेयुरिति श्रुतिवचनात् ! एतेन सोमयागे एव ऋत्विजः अर्ध्याः न यागान्तरे इति ज्ञायते ।

इति पारस्करगृह्यसूत्रव्याख्यायां मार्गदर्शिन्यां प्रथमकाण्डे तृतीयाकण्डिका ।।

---

चत्वारः पाकयज्ञा हुतोऽहुतः प्रहुतः प्राशित इति । १-४-१

पच्यते श्रप्यते ओदनादिकम् अनेनेति पाकः गृह्याग्निः । अस्मिन् पाके यज्ञाः पाकयज्ञाः । ते च चत्वारः—चतुष्प्रकारा भवन्ति । यथा—हुतः—होममात्रं, यथा सायं प्रातर्होमः । अहुतः—होमबलिरहितं कर्म यथा स्त्रस्तराारोहणम् । प्रहुतः—यत्र होमः बलिकर्म भक्षणं च यथा पक्षादिकर्म । प्राशितः—यत्र प्राशनमात्रं न होमः न वलिः, यथा ब्राह्मणभोजनम् । (सर्वासां गवां पयसि पायसश्रपणानन्तरं ब्राह्मणभोजनम् ।)

पञ्चसु बहिःशालायां विवाहे चूडाकरण उपनयने केशान्ते सीमन्तोन्नयने । १-४-२

पञ्चसु—पञ्चसु संस्कारकर्मसु, बहिःशालायां—मण्डपे कर्म भवति । केषु पञ्चसु इति प्रश्ने—विवाहे—परिणयने, चूडाकरणे—क्षौरकर्मणि, उपनयने—मेखलाबन्धे, केशान्ते—गोदानकर्मणि सीमन्तोन्नयने गर्भसंस्कारे । एषु पञ्चसु वहिःशालायां कर्म भवति । अन्यत्र गृहाभ्यन्तरे एव ।

उपलिप्त उद्धतावोक्षितेऽग्निमुपसमाधाय । १-४-३

उपलिप्ते—गोमयोदकेन उपलिप्ते, उद्धतावोक्षिते—उद्धतश्च अवोक्षितश्च उद्धतावोक्षितः तस्मिन् उद्धते— स्फ्येन उल्लिखिते,